Racisme keren? Dit is wat je kunt doen!

Hoe ga je om met racisme? Met hatespeech? Wat als je getuige bent, en wat als je slachtoffer bent? Thomas Peeters is medewerker van ORBIT vzw (www.orbitvzw.be), een socio-culturele organisatie die zich buigt over migratie, de dialoog tussen de verschillende levensbeschouwingen, ijvert voor meer diversiteit in de samenleving en strijdt tegen hatespeech en racisme. Thomas schrijft voor Spiranti een reeks over racisme. Wat kun je doen als getuige of als slachtoffer? En welke aanpak heeft daarbij het meeste impact? In deze reeks krijg je geleidelijk aan meer ideeën om gevat om te gaan met dagdagelijkse racistische voorvallen.

We staan vaak met onze mond vol tanden wanneer we getuige zijn van racisme. Of dit nu tijdens een familiefeest, op straat, op het werk of op sociale media is. ORBIT vzw bouwde doorheen de jaren expertise op om racisme te keren. Mirakeloplossingen bestaan niet. Het is ook telkens maatwerk. Er zijn tegelijk wel vele handvatten die houvast bieden.

De bondgenotenstrategie

Eén van de aanpakken die ORBIT inzet bij dagdagelijks racistische voorvallen, is de bondgenotenstrategie. In het eerste luik van deze reeks, krijg je geleidelijk aan inzicht in wat die strategie inhoudt.

Het hoofddoel van de bondgenotenstrategie is om bij te dragen tot gedragsverandering op lange termijn. De klemtoon van deze strategie is eerder “dadergericht” en is vooral een optie voor mensen die zelf geen racisme meemaken. Maar de bondgenotenstrategie houdt ook mensen die racisme meemaken heel scherp voor ogen. Want als we daders tot minder racisme bewegen, betekent dit minder achterstelling en kwetsuren door racisme.

De bondgenotenstrategie is geen stappenplan. Ze bestaat uit verschillende bouwstenen, die afhankelijk van de situatie ingezet worden.

In deze eerste bijdrage komt de eerste bouwsteen aan bod. De andere bouwstenen zullen druppelsgewijs volgen.

Bouwsteen 1: tijd winnen en tijd nemen

Je hoort een racistische uitspraak en je weet niet goed hoe te reageren? Je voelt je gekwetst, of koken van verontwaardiging? Dan kan het zinvol zijn om wat tijd te winnen.

Die tijd kun je volop benutten om na te denken wat je wilt bereiken met je reactie, hoe je effectief kunt reageren en wat je realistisch gezien kunt bereiken in die situatie. Je reactie is maar een middel om je doel te bereiken. Maar welk doel heb je? Wil je jezelf beschermen? Iemands gedrag beïnvloeden? Steun bieden aan een aanwezig slachtoffer? De omstaanders sensibiliseren?

Anderzijds kan je spontane eerste reactie serieuze brokken veroorzaken als de emotie door je lichaam giert. Zowel aan je relatie, aan je eigen fysieke of emotionele veiligheid als op vlak van racisme keren. We winnen er niets bij op lange termijn als we het gesprek nog meer gekwetst verlaten of als iemand door onze reactie achteraf nog meer radicale standpunten inneemt..

Hoe tijd te winnen?

Dit hangt af van de situatie en van je creativiteit. Je kunt…

· Letterlijk zeggen dat je daar even over zult moeten nadenken.

· Even vluchten: “ik moet nu even een dringend telefoontje doen / ik moet naar toilet / ik heb nu geen tijd om daarover te spreken, ok dat we dit later opnieuw vastpakken?”

· Je verandert bewust van onderwerp, of antwoordt naast de kwestie, zoals een ervaren politicus.

· Je blijft stil, of luistert eerst. Luisteren is ook tijd winnen.

Tijd nemen

Tijd winnen dus. Maar ook tijd nemen. Racisme keren vraagt tijd. Niemand verandert radicaal van gedrag of van mening in één gesprek. De bondgenotenstrategie zet volop in op impact op lange termijn. Bij mensen die je nog zult terugzien, hoeft je reactie niet “af” te zijn wanneer het gesprek ten einde loopt.

Het is natuurlijk zo dat je niet altijd tijd kunt winnen of nemen: op de bus, de trein, aan de balie van het gemeentehuis… Ook daar kun je wellicht enkele kostbare seconden tijd winnen, bijvoorbeeld om drie keer diep in- en uit te ademen.

Hoe dan ook is deze eerste bouwsteen van de bondgenotenstrategie geen uitnodiging om te veel schroom aan de dag te leggen. Gevat omgaan met racisme is een leerproces met vallen en opstaan. We hebben in de huidige context de luxe niet om dit leerproces uit te stellen.

Thomas Peeters – http://www.orbitvzw.be