Gemaskerd?

Het gaat in deze tijden veel om bescherming en het belangrijkste middel lijkt dan te zijn: het mondmasker, of mondkapje. Er dreigde ooit een tekort, maar hopelijk gaan we de weg op van herbruikbare, eenvoudig te zuiveren doorkijkmaskers die ook handiger en mogelijk wat mooi kunnen zijn…


Mondmasker
 dus of mondneusmaskers. Dat moeten wij dus wel schrijven omdat het grondwoord ‘masker’ heeft met meer dan de mond te maken: met het hele gezicht… Spontaan denk ik eerder aan carnaval – en de fenomenale Venetiaanse maskers – of aan het Griekse theater in de oudheid. Daar had je trouwens ook domino-maskers (oogmaskers die deel uitmaakten van een domino-kostuum voor het Venetiaans karnaval, met een zware mantel), die door Zorro en andere valse en echte bandieten populair werden. Vreemd genoeg kon je jezelf dus onherkenbaar maken door een oogmasker maar evenzeer door middel van een bivakmuts or een balaclava in het Engels, naar de gelijknamige veldslag bij de Krimoorlog in 1854.

Mask-er, mask-…?

Maar maskers dus. Zouden die ook met mascara en mascottes te maken hebben? Jawel, maar dat is voor straks. Over het woord ‘masker’ zelf weten we helaas weinig (EtyB, EtyO*). We weten dat het in het Latijn vermoedelijk ook naar spoken of nachtmerries kon verwijzen. Niet ongewoon, lijkt mij. Mogelijk heeft het ook met spotten  te maken in het Arabisch. Of met je gezicht zwart maken, mascurer in het Frans. Of met Oud-Occitaanse of zelfs Germaanse masco/n’s, heksen, die ook mazelen zouden hebben verspreid, volgens EtyB. Niets lijkt mij uit te sluiten. Maar gezellig is anders.

Toneel met zuurstofmaskers?

Hoewel bescherming niet de eerste functie, denk ik, al is zij nu vaak een van de belangrijkste: zuurstofmaskers, gasmaskers, chirurgisch maskers en nu “anti-C-maskers”. Hoe minder we die nodig hebben, hoe beter, maar… In Griekenland werden ze met het openluchttheater van Dyonisos geassocieerd, en waren de extreem expressieve tronies bedoeld vooral angst op te wekken. Maar uiteraard kon één acteur zo vele rollen spelen. Ook in andere culturen behoorden maskers tot allerlei rituelen en hun rol is vermoedelijk niet onder één dus hoedje te vangen: verbergen, maar ook animeren, angst inboezemen maar eveneens spot. Nu ritueel en animatie hangen vermoedelijk vaak samen. En met een masker mag je even anders zijn.

Mascotte met of zonder mascara

Mascara zal in deze tijden niet helpen. Ik denk zelfs dat te veel mascara met een masker mensen nog meer zal afschrikken. Eigenlijk was het oorspronkelijk (etymologisch) een vlek, valt te lezen. En de Engelse Wikipedia wijst erop dat mascara al 4000 jaar voor Christus zou zijn gebruikt en traditioneel uit een soort loodsulfiet (galena), malachiet, houtskool bestond en last but not least: krokodillenpoep. Het hielp naar verluidt tegen kwade geesten!

In deze aparte tijden kan je een mascotte overwegen. Soms denk ik dat de beer achter het venster tot C-mascotte kan uitgroeien. Liever niet, denk ik. Maar een mascotte was ooit een een soort talisman, een heksentuig, een feeënvriend, lezen we.

Een demasqué, een ontmaskering, zou hier misschien passen. Letterlijk hopelijk binnenkort. Maar in dit soort tijden komt de waarheid ook geregeld in het gedrang. Allerlei en enorme belangen zijn in het spel om de waarheid bijvoorbeeld te verdoezelen, en dus wil je niets liever dan dat iemand of een instituut die de leugen ontmaskert. Nu, veel werk, vermoed ik, want er bestaan ook halve waarheden, enz. Maar ik wil graag niet lang gemaskerd rondlopen…

Jan Glorieux – Woordwaarde, woordweelde

Bronnen: etymologiebank.nl (EtyB), etymonline (EtyO) – Beeld 1: Iqbal Osman – Beeld 2: anoniem