Veel mensen maken nu de rekening: “Wie heeft aan mij gedacht”?

Vanaf maandag mogen we terug met tien mensen contact hebben, gespreid over een week. Dat betekent heel wat, maar vele mensen hebben nagedacht over hun relaties, hun vriendschappen, hun familie. “Wie nam eens de telefoon op om te vragen hoe het met me ging?” En vooral: “Wat met de mensen die nooit eens terugbelden?” En dan wordt de rekening gemaakt: “wie is echt van betekenis in mijn leven?”

Weet je mevrouw, dit is erger dan wat ons tijdens de oorlog overkomen is. Er vielen bommen, er was veel angst en armoede, absoluut, mààr we hadden elkaar, we konden mekaar vasthouden, schuilen en knuffelen.” Een uitspraak die vele hulpverleners – soms tot hun eigen verbijstering – moesten aanhoren bij sommige, oudere mensen. Het werd al veel gezegd: “niks vervangt het normale, menselijk, fysieke, nabije contact”.

Nu hebben veel mensen zich geschikt naar de beschermende maatregelen, en – zoals dat heet – “er het beste van gemaakt”. Er werd gebeld, ge-skyped, ge-zoomt door volwassenen. Ook Tik Tok was een veel gebruikt communicatiemiddel voor de jongsten om met hun vriendjes in contact te blijven.

Maar veel mensen investeerden niet langer in de mensen buiten hun bubbel

Er zijn vele, goede redenen te bedenken waarom mensen geen contact met je opgenomen hebben: ze waren zelf ziek, voelden zich neerslachtig, hadden financiële zorgen, moesten thuiswerk met thuisonderwijs combineren, hadden zelf een kwetsbaar persoon in huis. Maar toch. Bij veel mensen leeft het gevoel dat ze “niet langer van tel zijn” of “dat ze nooit een telefoontje terug kregen na vele malen zelf contact te hebben opgenomen”. En dat wringt op de duur.

Een telefoontje, één minuut maar, had reeds volstaan“!

En dat klopt. Soms maar een berichtje met “hoe gaat het ginds met je?” zou voor veel mensen het gevoel van perspectief geboden hebben dat er na het corona-tijdperk nog betekenis kon verleend worden aan een vriendschap. Maar het is volstrekt menselijk, en misschien zelfs gezond, om even te evalueren wanneer dat telefoontje of berichtje er (bijna) nooit kwam.

Maar hoe doe je dat?

Je kunt rustig alle bruggen opblazen en verder doen met zij die “overblijven”. “Overblijven” is een woord dat ik vele malen hebben gehoord. Daar zit ook een constructieve zijde aan, want in één adem wordt vaak het woord “versterkt” erbij genomen. Mensen zeggen dan: “dit zijn mensen die de echte vrienden zijn, en met hen is de band versterkt, al heb ik hen maar drie keer gehoord tijdens die voorbije periode”.

Je kunt ook besluiten om je gevoel uit te drukken over je ontgoocheling. Dat kan soms leiden tot meer wederzijds begrip, maar hoe kunnen mensen weten wat je meegemaakt hebt als ze nooit iets van zich lieten horen? En omgekeerd?

Zo’n therapeutische sessies kunnen dus waardevol zijn, maar ze kunnen evengoed uitmonden in een breuk. Eenvoudigweg omdat er gedurende een lange tijd geen sprake was van een gedeelde ervaring. En zeker tijdens een crisis als deze is er altijd “een voor en een nadien”. Wie het “tijdens” van de ander niet meegemaakt heeft, of er geen of nauwelijks interesse voor getoond heeft, vindt geen aansluiting meer met de beleving van de ander, “hoe goed je elkaar ook mag kennen en hoe lang een vriendschap ook mag duren”.

Je kunt niet blijven hengelen

Dat is waar. Sommige mensen hebben er genoeg van. Hun telefoonrekening liep hoog op en ze fietsten of wandelden zich de voorbije maanden suf naar die éne vriend/in of die persoon waar ze om gaven. Maar op een bepaald moment is het op. En dan zeg je gewoon best “foert”, al gaat hier veel pijn of lijden mee gepaard. Of…je wacht af. Ook dat kan. Soms komt het berouw bij de ander nadien. Ook dat kun je alle kansen geven.

Voor veel mensen is dit een relationele aardbeving

En de schade zie je altijd maar nadien. Tijdens de aardbeving heb je het te druk met schuilen en beredderen. Maar nadat je van onder de tafel bent heen gekropen kijk je goed rond wie zich waar ergens bevindt. Bij sommige mensen viel de schade mee. Bij anderen is de beleving desastreus. En dat is wat veel mensen nu aan het doormaken zijn. Of…dat komt nog.

Maar wij hadden het prima!”

Wel, dat mag dan zo zijn, maar het zou getuigen van een soort nederigheid om even stil te staan bij de feiten. Heb je tijdens die 80 dagen een paar minuutjes vrij gemaakt voor bepaalde mensen? Een berichtje gestuurd? Gevraagd: “hoe gaat het met jou?” En waarom ben je er niet toe gekomen? Is er een uitleg voor? En hoe breng je die uitleg? Maar ten slotte: ben je zelf nog bereid om te investeren? Want dat wordt een hele klus. Maar…het kan.

Twee gezonde beginselen van elke relatie, in alle vormen, maten en gewichten

Het eerste is dat er een vorm van wederkerigheid kan zijn? Je toont, als het ware, interesse in elkaars leefwereld, zonder ermee te moeten versmelten, of zonder je geroepen te voelen om hulp te verlenen. Een luisterend oor heelt vele wonden. Maar de liefde, die komt het beste van twee kanten. Is dat niet zo, dan loopt het vaak mis..

Het tweede is dat je best streeft naar een balans in evenwicht. Het komt er op neer dat de één de ander meer draagt in de éne periode, en omgekeerd zo in een periode wanneer de ander het moeilijk heeft. Uiteraard: geen énkele relatievorm kent een perfect evenwicht op àlle momenten, maar het geven en ontvangen die horen er beide bij. En misschien kun je wel leven met een zekere on-balans. Zolang je maar geen baxter wordt van de ander, of het gevoel hebt dat jij nooit tot je recht komt.

Vergeven en vergeten?

Wat nu? Wat doe je als die vriend/in, dat familielid, die mensen waar je een sterke band mee had terug opduiken na 80 dagen? Vergeven en vergeten? Voor veel mensen zal dat kunnen, voor anderen niet. Nogmaals: banden herstellen, of terug opnemen na maandenlange stilte? Geen pretje. Er is het tekort van gedeelde ervaring en onderhuids zal er een spanning blijven bestaan, zolang die niet uitgesproken is.

Laten doodbloeden dan maar?

Dat kan. En dat zal in de meeste gevallen ook gebeuren. “Annuleren en verder gaan” zei iemand me, wat een zeer legitieme keuze is want – inderdaad – vrienden komen en gaan. Ik hoor daarbij vaak het begrip “uitzuivering”. Alsof je ooit tot een ideale situatie kunt komen van en soort “vrienden-bestand”? Nee hoor, het leven is ploeteren, en dat geldt evengoed zo voor als na deze periode. Het gras is zelden groener aan de overkant.

Eén feit is echter duidelijk: dit wàs reeds een zeer eenzame samenleving voor de corona-crisis, waar veel mensen het moeilijk hadden om enkele vrienden of familieleden rond zich te verzamelen. Deze crisis zet niet enkel de bestaande banden op scherp, maar het duwt ons met de neus op de feiten. Voor veel mensen is er immers niks veranderd. Zij zeggen luidop: “ik merk geen verschil tussen de periode voor of tijdens de crisis. Er was al niemand. “

Thomas Holvoet

Nood aan een gesprek? Bel anoniem naar 106 of surf naar http://www.tele-onthaal.be