De Kerk in definitief verval: “Dit duurt geen tien jaar meer.”

Een rondvraag bij geloofsgemeenschappen, priesters, diakens, congregaties leert dat er geen geloof meer is in de toekomst. Wel integendeel: “Covid-19 versnelt het vooropgestelde scenario, en er lijkt geen weg terug. Het is amen en uit”, vertellen verschillende priesters. “We zitten volop in de eindfase” luidt het nog. Wat is er aan de hand?

“Waar we tot voor kort dachten in termen van 10 jaar, met een georganiseerde afbouw van parochies en een poging om enkele kernplaatsen te behouden ziet het er naar uit dat we alle scenario’s overboord moeten gooien, om nieuwe op te stellen. Het is alle hens aan dek.” Eén vicaris praat uit de biecht want er liggen, in elk bisdom, plannen klaar. Elk bisdom heeft daarbij zijn eigen aanpak, afhankelijk van het aantal levende geloofsgemeenschappen en beschikbare priesters, maar Covid-19 heeft alles op z’n kop gezet.

We hebben de bisschoppen niet gehoord

De bisschoppen boden nooit echt weerwerk. Enkel bisschop Bonny liet een zekere kwaadheid uitschijnen tijdens een televisiemis “in de hoop dat er eindelijk werk gemaakt zou worden om de eucharistievieringen terug te laten op te starten”. En hij had gelijk: de draaiboeken lagen al een tijdje klaar, maar er bleek geen enkel gehoor om hieraan gevolg te geven. Uiteindelijk kwam die mogelijkheid er toch, maar de maatregelen lijken te beperkend om te kunnen spreken van een vitale liturgie.

Maar vele gelovigen voelen zich ook verlaten door hun bisschoppen. “Waar zijn die herders?” vraagt een parochieverantwoordelijke aan de lijn. “Waarvoor zijn ze bang? Wat drijft hen om zich zo tam op te stellen?”

Het antwoord is diffuus. De kardinaal is ziek, en de bisschoppenconferentie lijkt momenteel een moeilijker te sturen schip. Maar er is meer aan de hand. Want kijk naar Duitsland, en de omliggende landen waar de bisschoppen wél van zich lieten horen.

Angst voor een nieuw federaal beleid

In eerdere artikels werd gesteld dat de Belgische katholieke Kerk met argusogen kijkt naar de regeringsvorming. Met de recessie die er aan zit te komen, en een ontspoorde begroting, lijkt de tijd rijp om het financieringsmodel van de levensbeschouwingen aan te pakken. Met een paars-groene regering lijkt die angst zeer legitiem. Het kaartenhuisje lijkt zo in elkaar te vallen.

Zo benoemt men de laatste twee jaar in snel tempo pastorale medewerkers in de bisdommen, parochies en decanaten. Waar er tot 5 jaar geleden grote weerstand bestond bij de bisschoppen om dit te doen, werd met de komst van Koen Geens als minister van justitie nieuwe afspraken gemaakt. Voor de lezer die niet zo vertrouwd is met het statuut van de Kerk: onze priesters, diakens en parochieassistenten worden betaald door justitie.

Churchgoers aren't able to lift every voice and sing during the pandemic –  here's why that matters

Voor elke overleden priesters: één nieuwe benoeming

Er werd met de regering een soort quotum afgesproken. Men vinkte af op een bepaalde datum. Het aantal priesters op die datum zou de korf zijn die behouden kon blijven. Die korf kan in stand gehouden worden door elke priester, die te overlijden komt, te laten vervangen door een leek.

Op die manier kan men het gewelf rechtop houden. Maar de realiteit is uiteraard tweeledig: ten eerste blijft de bestaanszekerheid van een parochie afhankelijk van een priester, en ten tweede wordt het steeds moeilijker voor de bisdommen om geschikte leken te vinden.

Maar er zijn blijkbaar taken genoeg. Zo werden decanale secretarissen vroeger gespijsd uit de kas van vzw’s, de zogenaamde “decanale werken”. Men vond er niks beter op deze mensen te laten vervangen door “leken”. De vraag blijft wat deze mensen nog te maken hebben met “de eigenlijke pastoraal”.

Zo zijn er ook “blibiotheekverantwoordelijken, mensen die de kerkfabrieken opvolgen, financiële ondersteuners, secretariaatsmedewerkers e.a. creatieve vormen om het personeelsbestand in stand te houden. De vraag is maar hoe legitiem dit is, ten aanzien van de eigenlijke opdracht, zoals beschreven in wetteksten. Het is uiteraard niet de taak van de overheid om te bepalen “op welke wijze de bisdommen hun mensen inzetten, maar het is wel een taak van de overheid om te bewaken dat de grenzen van die opdracht niet te fel afwijken van de vooropgestelde opdracht”.

Corona heeft slabakkende gemeenschappen genekt

En laat ons toegeven: de meeste gemeenschappen hebben het erg moeilijk om nog “trekkers” te vinden om de dienstverlening op peil te houden. Waar die medewerkers (meestal vrijwilligers) al even uit beeld bleken viel alles compleet stil. De lock-down deed vele vrijwilligers nadenken over hun engagement in de kerk, en sommige besloten dan ook om ermee op te houden. Daarenboven zijn velen gewoon te bang om zich nog in te zetten, uit angst voor besmetting.

South Korea Pastor Tests Positive Amid COVID-19 Spike at Seoul Church – The  Diplomat

Maar ook de wijze van vieren maakt veel kapot

De mensen kunnen elkaar nauwelijks zien, mogen niet zingen, kunnen na de vieringen geen babbeltje doen etc… “In de meeste kerken waar ik voorga” zegt een priester “doen de mensen dat toch. Ik sta het oogluikend toe, maar eigenlijk mag het niet. Maar de sociale armoede is zo groot dat ik niet kan dulden dat een simpel gesprek niet meer zou kunnen.”

Kloostergemeenschappen stoppen vroeger dan gepland, kerkgebouwen sneller herbestemd

Er zijn verschillende kleinere huizen van congregaties die momenteel sluiten, en zich terugtrekken naar hun hoofdklooster, of de keuze maken om naar een WZC te trekken. Eenvoudigweg omdat de resterende kloosterlingen hun boontjes niet langer op veilige wijze kunnen doppen door Covid-19. Ook kerken die op de lijst stonden om herbestemd of verkocht te worden worden nu scherper onder de loep genomen. “De gemeenschap was reeds erg moe, en het gebrek aan perspectief heeft de mensen zeer ontmoedigd. Ik krijg het niet uitgelegd aan mijn bisschop, maar ik zie geen toekomst meer”, zegt een diaken.

When a beautiful church closes - SpokaneFāVS

Dit duurt geen tien jaar meer

Een priester stelt dat het vooral de geloofsgemeenschappen zelf zijn die het moeilijk hebben om de realiteit onder ogen te zien. En dat is ook te begrijpen: mensen zijn er gedoopt, gehuwd, hun ouders zijn er begraven enz… Het gaat niet om een hoop bakstenen. Een kerk heeft geschiedenis, en in de meeste gevallen ligt zo’n herbestemming erg gevoelig, ook bij vele niet-gelovigen.”

“Maar het kan niet anders”, zegt een deken aan Spiranti. We moeten vooruit blikken en keuzes maken, die hard zijn. Vaak worden de plannen twintig maal overlegd met de gemeenschappen, maar op het einde van zo’n rittenkoers zijn er altijd 2 of 3 mensen die dwars liggen. Uiteindelijk moeten we dan toch de knopen doorhakken, met alle gevolgen van dien.”

De geloofsgemeenschappen moeten het laatste woord krijgen

Hier knelt het schoentje.

De Roomse kerk heeft nooit de omschakeling willen maken naar een “door leken gedragen parochie”. De mogelijkheden die er zijn, ingefluisterd werden door Vaticanum II, en haalbaar zijn volgens het kerkelijk recht, werden nooit ten volle uitgepuurd en uitgeprobeerd.

De laatste kans was de “Amazonesynode”begin dit jaar. Daar werd veel van verwacht. Maar er is niks van terecht gekomen. Paus Franciscus mag dan een begeesterend spiritueel leider zijn, maar voor zijn kerkgemeenschap heeft hij niet goed gezorgd. “Vrouwen dragen de Kerk, maar ze krijgen nog steeds geen echte verantwoordelijkheden, laat staan dat ze gewijd kunnen worden. Gehuwde priesters? Na decennia aandringen heeft het niks opgeleverd.”

Nu moet men het uitzingen, want het is gewoonweg te laat. Die brede groep gelovigen zal verdunnen tot kleine entiteiten. Maar ook daar is het behelpen: de jongeren komen niet meer. De mensen laten hun kinderen steeds minder dopen. “Dit jaar heb ik 0 huwelijken in te zegenen. Dat zegt genoeg,” meldt een priester uit een Oost-Vlaamse stad.

Sommige priesters geloven er wél nog in. Het gaat vaak om alles-kunners en die het talent hebben een geloofsgemeenschap levendig te houden. Maar ook deze bedienaars beseffen erg goed dat het voortbestaan van hun parochie in het gedrang komt wanneer zij op pensioen gaan, of verplaatst worden.

Ook de begrafenissen zijn in vrije val, en het is een kwestie van tijd voor de eerste communies en vormsels sneuvelen.”Het gaat om het feestje” zegt een priester, “maar het vormsel is reeds dertig jaar het grote afscheidsfeest van de Kerk. Ik denk aan het openen van een B&B binnen enkele jaren, want als priester zal er geen werk meer zijn.”

Thomas Holvoet

Een gedachte over “De Kerk in definitief verval: “Dit duurt geen tien jaar meer.”

Reacties zijn gesloten.