Racisme aanpakken: “erkenning” als sleutel voor gedragsverandering

Wie te maken krijgt met racisme in de eigen omgeving, of er mee geconfronteerd wordt als slachtoffer weet vaak niet “hoe” daarmee om te gaan. Wat doe je dan? Ga je vechten, vluchten, bevriezen? Of probeer je, desondanks, in gesprek te gaan? Thomas Peeters, medewerker bij Orbit vzw, schrijft dat strategisch in discussie gaan bijna nooit tot gedragsverandering leidt bij de dader. “Erkenning geven” is, daarentegen, wel een te hanteren sleutel.

Voor je begint te lezen…

Racisme aanpakken in je omgeving doe je niet zomaar. Het vraagt kennis en menselijk inzicht. De “Bondgenotenstrategie” gaat met jou aan de slag, en omgekeerd. Deze strategie staat of valt echter met de capaciteit om oprechte erkenning te geven over wat diep leeft bij je gesprekspartner. Maar voor je daartoe komt zijn er andere stappen te zetten. Onderaan dit artikel lees je dan ook de linken naar vorige bijdragen van Thomas Peeters.

Op-Ed: Help end racism by learning to talk about it - Los Angeles Times

Spreken is geen schaakspel

Wie verandering nastreeft, vervalt al snel in de valkuil van de “strategische aanpak”. Als een volleerde schaakmeester ben je vijf zetten op voorhand aan het nadenken. Je laat je toren sneuvelen, omdat je weet dat je zo je tegenstander in vier slagen schaakmat zult zetten. Het is verleidelijk om dagdagelijks racisme ook zo aan te pakken. De bondgenotenstrategie is dan slechts een “strategie”. Je luistert wel, maar wacht maar, straks sla je dubbel zo hard terug. Op korte termijn kan je met zo’n aanpak misschien succes boeken. Maar op lange termijn, om mensen mee te krijgen in de aanpak van structureel racisme? Dat is wat anders. Je wint misschien een veldslag, maar niet de oorlog.

We willen allemaal belangrijk zijn

Net daarom is de vierde bouwsteen van de bondgenotenstrategie zo belangrijk. Wil je echt verandering in gang zetten? Dan zal je erin moeten slagen om oprechte erkenning te geven voor zaken die voor je gesprekspartner belangrijk zijn. Het is dan pas dat je duidelijk kunt laten blijken dat je geen ‘strategietje’ aan het toepassen bent, maar echt bondgenoot bent. Niet van het racisme. Wel van die persoon die een goed leven wenst.

Erkenning geven kan wonderen doen. Dit is niet verwonderlijk: erkenning komt onze diepste drijfveer tegemoet: “je mag er zijn”, “je mening en leven telt”. In de jaren ’60 besteedde Martin Luther King er in zijn onnavolgbare stijl nog een hele speech aan (“The drum major instinct”):

“we hebben allemaal het instinct van de tamboer-majoor (de drum major, de persoon die een fanfare leidt, red.). We willen allemaal belangrijk zijn, anderen overtreffen, iets groots bereiken, de parade leiden. We willen allemaal “de eerste” zijn. Deze zoektocht voor erkenning, dit verlangen voor aandacht en onderscheiding is het basisimpuls en drijfveer van het leven van elke mens . […] Onze eerste kreet als kind was een schreeuw om aandacht.”

Door erkenning te geven, laten we blijken dat iemand echt belangrijk is. De ander wordt een doel op zich, en niet louter een middel om racisme te bestrijden. Nog anders gezegd: wat aandacht krijgt, groeit. Dus hebben we er alle baat bij om de menselijkheid in de ander te erkennen. We scheppen zo ruimte voor verandering.

Congratulations on Being a Good Person, But That Doesn't Excuse Racism.

Erkenning in de praktijk

Erkenning geven naar aanleiding van een racistische uitspraak kan op vele manieren: aftoetsen of je iets juist begrepen hebt, empathie tonen voor een gevoel of ervaring (wat nog iets anders is dan erkenning voor de interpretatie die iemand ervan maakt), benoemen dat je het ergens eens mee bent… Voorwaarde is wel dat we eerst een aanknopingspunt vinden waar we oprecht erkenning voor kunnen geven. Dit kunnen tal van zaken zijn:

  • Een inhoudelijk argument: “je hebt een punt dat migratie uitdagingen met zich meebrengt”, “net als jou keur ik elke vorm van geweld af.”
  • De impact van een ervaring: “ik ben onder de indruk van wat je meemaakte.”
  • De diepe motivatie achter een uitspraak:

o “Het moet niet evident zijn om je niet veilig te voelen”

o “De werkloosheid is inderdaad een groot probleem”

o “Ik zie dat je bezorgd bent om de toekomst van de samenleving”

o “Het is belangrijk dat je je op je gemak voelt”

o “Moest ik verhuurder zijn, ik zou ook mijn huur op tijd willen krijgen”.

o “Er is veel verandering op ons afgekomen de laatste decennia, het is niet simpel om daarmee om te gaan”.

o “Weet je, ik vind het ongehoord dat de overheid sluikstorten niet aanpakt”.

Ook oprecht zoeken naar oplossingen, is een vorm van erkenning geven

Vaak is de concrete oplossing wellicht niet binnen handbereik. Louter samen op zoek gaan, toont echter al dat je de bezorgdheid ernstig neemt:

· “Amai, je hebt iets behoorlijk indringends meegemaakt. Heb je eraan gedacht om beroep te doen op slachtofferhulp?”

· “Ken je mensen in je wijk die dit probleem van sluikstorten samen met jou zouden kunnen aankaarten?”

· “De overheid zou meer oplossingen moeten aanbieden voor kwetsbare huurders.”

Nederig realisme

Uiteindelijk is erkenning geven ook leren loslaten: het is altijd diegene die erkenning nodig heeft, die kan zeggen of hij zich effectief erkend voelt. We kunnen alleen maar oprecht proberen, en realistisch zijn over wat we kunnen bereiken. Hoe dieper het gemis, hoe meer erkenning er nodig is. Misschien beseffen we dat het te diep zit en onze energie of competenties van het moment overstijgt. Dan kunnen we alleen de schade beperken. Want één iets is zeker: mensen die keer op keer miskend worden in hun diepste motivatie of de mond gesnoerd worden, gaan alleen maar luider roepen.

Thomas Peeters, http://www.orbitvzw.be

Eerdere bijdrages over de bondgenotenstrategie: 1. Racisme, dit is wat je kunt doen!2. Ga aan de slag zoals Sherlock Holmes3. Verken de leefwereld van je gesprekspartner.