Het kleurenpalet van de kunstenaar

Naast klank en beweging is kleur een belangrijk en niet weg te denken communicatiemiddel van de mens. Met kleur kunnen we gewaarwordingen meedelen en gevoelens uitdrukken. We reageren op kleuren. De mens is even gevoelig voor de aanwezigheid als voor de afwezigheid van kleur. Kleur en schoonheid is geen luxe, maar een innerlijke noodzaak. Hendrik Vandevelde neemt ons mee doorheen de geschiedenis van het kleurrijke palet van de kunstenaar.

Hoe kun je naar “kleur” kijken?

We kunnen kleur vanuit verschillende gezichtspunten benaderen; natuurkundig, scheikundig en psychologisch. Scheikundig benaderd is kleur, kleurmaterie; verf of kleurstof. Natuurkundig benaderd is kleur in zijn abstracte vorm eerder een verschijnsel. Ontbonden licht. Psychologisch benaderd hebben kleuren op ons een grote invloed. Kleuren kunnen een gevoel van welbehagen, maar ook van onbehagen oproepen.

Kleurintonatie?

Voorbeeld van “kleurtonatie”

In de artistieke wereld heeft men al heel vroeg ingezien welke mogelijkheden kleuren hadden om indrukken weer te geven en illusies op te wekken. Zo werd al vroeg gebruik gemaakt van het atmosferisch perspectief of ruimtesuggestie. Dit door, bijvoorbeeld, kleurtonatie.

Degradatie van één kleur, bvb. van licht naar donker. Ruimtesuggestie wordt ook gecreëerd door gebruik te maken van de zogenaamde warme en koude kleuren. Warme kleuren zijn geel, geeloranje, rood, geelgroen. Koude kleuren eerder paars, blauw, blauwgroen, blauwpaars. In het tweede voorbeeld zie je duidelijk hoe Van Eyck gebruik maakte van die kleuren om een voor-en achtergrond suggestieop te wekken. De scherp afgelijnde voorgrond in warmere kleuren, en de achtergrond in de duidelijk wazige “koele” kleuren.

Van Eyyck – Lam Gods

Door de invloed van nieuwe inzichten in de kleurentheorie, ontwikkelde zich halfweg de 19e eeuw een kunststroming die het kleurgebruik in de schilderkunst op een geheel vernieuwende wijze aan bod bracht.

Het “impressionisme” en het daaruit voortvloeiende “pointillisme”. Het vastleggen van momentopnamen door buiten te schilderen en de techniek om kleuren rechtstreeks op het doek te mengen was een ware revolutie in de schilderkunst. Een levendige, dynamische beweging in de schilderkunst was geboren. Schilders als Renoir, Degas en Monet zijn enkele voorbeelden.

Eduard Monnet – De Waterlelies
August Renoir – Het middagmaal

Heldere en felle kleuren werden in een pointillistisch schilderij  “naast elkaar” geschilderd waardoor men een optische illusie verkreeg. Schilders als Seurat, Signac, van Gogh en Van Rijsselberghe zijn enkele voorbeelden.

Paul Signac – De haven van Marseille
Theo Van Rijsselberghe – Vrouw met groene jurk


In de 20e eeuw ontwikkelde zich een expressionistische kunststroming die zich kenmerkte door het gebruik van felle, nauwelijks gemengde kleuren.Het “fauvisme”. Deze stroming stond aan het begin van wat we “moderne kunst” zijn gaan noemen.Schilders als Henri Matisse en André Derain waren toonaangevend in deze nieuwe beweging.

André Derain – Etsy
Henri Matisse – De rode kamer

Nog later abstraheert een schilder als Piet Mondriaan een natuurlijke vorm (een boom) in die mate, dat je uiteindelijknog enkel horizontale en verticale lijnen overhoudt. Dit deed hij ook met kleur, zodat je terug uitkomt bij de primaire hoofdkleuren.Rood, geel en blauw.

Piet Mondriaan – Compositie

Het moet gezegd: in dit seizoen loont het de moeite de diversiteit van kleur onder de loep te nemen. De kunsten tonen ons de weg, en blijven inspirerend en louterend op een tijdloze wijze.

Hendrik Vandevelde