Colruyt koopt landbouwgrond: van “de laagste prijs” naar “de duurste grond”?

De bekende warenhuisketen Colruyt koopt de komende jaren landbouwgronden op. De producten die er door de landbouwers geteeld worden wil Colruyt vervolgens opnemen in het eigen gamma. Luk Vankrunkelsven van Wervel vzw kijkt met argusogen naar dit fenomeen dat wereldwijd bekend staat als “landgrabbing”.

Wereldwijd is er een opbod gaande om gronden te verwerven. O.a. in de Braziliaanse Cerrado kopen Amerikaanse, Nederlandse, Duitse en Zweedse pensioenfondsen via tussenpersonen (grileiros) illegaal gronden op. De traditionele volkeren die er van oudsher wonen, worden verjaagd, vergiftigd, vermoord (1).

In Afrika en andere continenten kennen we ook zo’n fenomenen van landgrabbing. De toekomst met petroleumtekorten wordt namelijk intens voorbereid door multinationals: alles wat nu op basis van petroleum gemaakt wordt, willen ze vervangen door – vooral – suikerriet. Dat is mogelijk met de combinatie van nanotechnologie en synthetische biologie. Multinationals à la Chevron, Shell, Monsanto/Bayer, Cargill en anderen kopen gronden op en voeren zo de druk op tussen voedsellandbouw in boeren handen en ‘landbouw’ in hun eigen dienst.

File:Shell gas sign.JPG - Wikimedia Commons

Terug naar de Middeleeuwen?

In dit bredere plaatje past de beslissing van Colruyt Group om gronden op te kopen voor producten, die in hun supermarkten zouden verkocht worden. De reacties van Boerenbond en Algemeen Boerensyndicaat (ABS) zijn heftig. ABS verwijst zelfs naar de Middeleeuwen, waar de vazal in dienst van de kasteelheer, leenheer, werkt. De boer(in) zou zo zijn vrijheid en zelfstandigheid kwijt geraken. Maar is de overblijvende boer de laatste decennia nog zo vrij? Formeel gezien is de boer(in) zelfstandig, maar hangt hij/zij niet al te dikwijls af van de dictaten van de bank? Kleine boeren moesten sinds jaren ‘60 van de twintigste eeuw wijken. Hun gronden werden opgekocht door hun collega’s, die zelf bovendien moe(s)ten investeren in machines, stallen, etc. Schulden en rente is hun deel. Zelfdoding komt dan ook heel wat voor in de land- en tuinbouwsector.

Vele grondloze boeren zitten sinds dezelfde zestiger jaren gekneld in contracten met de veevoedersector, slachthuizen, vleesverwerking, supermarkten. Over deze situatie van ‘integratie’ gaf Wervel in de jaren ‘90 vier kranten uit. Ze zijn nog verkrijgbaar, leesbaar en leerzaam.

Te veel rollen…

De Boerenbond wijst Colruyt terecht dat het bedrijf te veel rollen opneemt, maar moet Boerenbond qua rollen en machtsconcentratie niet even in eigen boezem kijken? Boerenbond is een syndicaat , maar in de Boerenbondholding MRBB is ze bvb. de grootste veevoederleverancier in België. De vele rollen in de banksector (voorheen CERA, nu KBC), in toeleverings- en afnamebedrijven worden beschreven in het ophefmakende boek ‘100 jaar boeren’ (3).

Gratis afbeelding: schapen, vee, dier, landbouwgrond, landbouw, gras,  landschap, veld, platteland

Colruyt maakt zijn nieuws wereldkundig binnen een context waar de laatste jaren OCMW’s en kerkfabrieken hun gronden massaal aan het verkopen zijn. Denk maar aan het geval Huts, die in één klap 400 hectare landbouwgrond van OCMW-Gent kon kopen. Daar kon geen enkele boerende boer tegenop, ook al hebben velen behoefte aan wat grond. Supermarkten zijn prijszetters en de meeste boeren zijn prijsnemers. Ze moeten de dictaten die in de voedselketen heersen, aanvaarden of wijken.

Het is eveneens een wereldwijd fenomeen dat de laatste decennia de macht van de Carrefours, Wal*Marts, Delhaizes en Colruyts van deze wereld exponentieel groeit. Zelfs in die mate dat gigantische Voedingsmulti’s à la Nestlé en Unilever allianties willen aangaan met NGO’s om deze wereldwijde macht wat te counteren. Als we naar het Belgisch niveau kijken, dan is Colruyt Group de grootste Belgische supermarktketen. Het marktaandeel in België van de ketens Colruyt laagste Prijzen, Okay en Spar is 32, 1 %.

Gronden voor boeren onbetaalbaar

Ondertussen worden de gronden in Vlaanderen onbetaalbaar. Uitschieter is West-Vlaanderen, omwille van diepvriesgroenten, vooral voor de export. Ook het feit dat ons kleine België de ‘number One’ is in export van aardappelproducten, maakt dat de grondprijzen stijgen en het bodemleven verarmt (4). Toch ondersteunen zowel de Vlaamse Minister van Landbouw Crevits, als de Waalse overheid, de aardappelsector ieder met 10 miljoen euro. Reden? Door de Coronacrisis raakte de ‘sector’ zijn aardappelen niet kwijt.

The Potato Fest | Borovets

Tenslotte is er de verpaarding en vertuining van het landschap. Kapitaalkrachtige beleggers kopen gronden en hoeves op om paarden te houden, de sport van vermogende middenklassers. Landbouwgronden worden tuinen rond opgekochte boerderijen.

Al deze fenomenen samen maken dat toegang tot grond voor jonge boeren dikwijls een verre droom is. Vzw Landgenoten.be probeert daaraan te verhelpen, maar ook voor deze organisatie zijn de prijzen ondoenbaar. Daarom probeert “Landgenoten” nu allianties te smeden met gemeentebesturen om publieke gronden voor biologische landbouw te reserveren. Er zijn al enkele inspirerende voorbeelden. Hoop doet leven.

Luc Vankrunkelsven, Wervel vzw

(1) Zie het recent verschenen boek ‘Een wereld van verdoken slavernij. Impressies onderweg’, van Luc Vankrunkelsven, uitgeverij Dabar-Luyten. Te verkrijgen via luc@wervel.be

(2) Zie het artikel ‘Neoquímica, compromisso com a vida’ in ‘Legal. Optimisme – realiteit – hoop’, Wervel, 2012. Te verkrijgen via info@wervel.be

(3) ‘100 jaar boeren’, Daniël Demblon e.a., EPO, 1990. Fian.be gaf in 2019 een actualiserend artikel uit in ‘Beet the system’: ‘De Boerenbond vandaag’

(4) Zie het artikel van Renaat Devreese en Luc Vankrunkelsven over deze problematiek: https://boerenforum.wordpress.com/2020/04/14/exportlandbouw-stoot-op-grenzen/