Iedereen narcist?

Dankzij zoekmachines zijn we allemaal specialisten geworden. En daarom is Trump een narcist. Ook psychologen trappen in die val en baseren zich op beelden, tweets, zijn houding, bepaalde aspecten in zijn gedrag waarnaast ze een “vinkje” kunnen plaatsen om aan te geven dat hij “het” is. Daarbij moet je twee eerlijke vragen stellen: werd er ooit een psychologisch onderzoek – ten gronde – gevoerd naar zijn psychisch welbevinden. De tweede vraag is scherper: wat ben je met zo’n label? Waarom lijken we die labels nodig te hebben?


“Niemand is schuldig tot het tegendeel bewezen is”, luidt een uitspraak die deel uitmaakt van de pilaren in onze democratie, en ook ten dele toegepast moet worden op het labelen van mensen, want elk psychisch label kan pas indien voldoende voorwaarden “bewezen” zijn.

In de geestelijke gezondheidszorg lijkt men te weten hoe de mens in elkaar zit. Er is dan wel veel kritiek op DSM V, het diagnostisch boek waarbinnen psychische stoornissen beschreven staan, maar echt tegenwerk lijkt niet voorhanden en de beschreven psychische stoornissen worden steeds verder gecultiveerd en gedemocratiseerd. Eén van die termen is narcisme, erg veel onder de aandacht na 4 jaar president Trump.

File:Word Cloud BPD.png - Wikimedia Commons

Labeling, het woord

Het woord label komt uit de goederenwereld waar producten met een klein papiertje of strookje werden gepind om, na het transport, beter herkenbaar te zijn voor de ontvanger. Maar oorspronkelijk was het een adreskaartje met een oog dat met een touwtje aan de goederen wordt gehangen”. Het woord ontstond niet voor niks ten tijde van de industrialisatie in de negentiende eeuw. Herkenbaarheid dus, wat zeker binnen een handelsproces van groot belang is om vooral snel, effectief en correct te handelen, ten bate van de klant.

Waarom doen we aan labeling?

De mens kan niet om met onzekerheid. Wat we niet begrijpen moeten we herkenbaar maken. En dus werkt de geestelijke gezondheidszorg labels uit. Het toekennen van een label geeft rust en herkenbaarheid. Maar het lost uiteindelijk niks op. Je hebt dan wel een omschrijving maar het label belooft niet dat er ook genezing om de hoek loert.

Een samenraapsel van voorwaarden

Wie de voorwaarden bekijkt – om een label te krijgen – weet dat de lijn zeer dun is. In het boek van Dirk De Wachter “Borderline Times” beschrijft de psychiater dat elke, normaal functionerende persoon, zich in zekere of hoge mate zal herkennen in de voorwaarden om het label “borderline” opgespeld te krijgen. Iedereen borderline?

Wat met de labels?

Professor en psychoanalyticus Paul Verhaeghe deed een oproep om ons te bevrijden van de labels. Ze lossen niks op, de methodes om ze te behandelen voldoen niet, en het wetenschappelijke denken daaromtrent is zeer volatiel. Mensen met psychiatrische problemen weten dat ze binnen de éne psychiatrische setting vaak andere labels krijgen toegespeeld dan in een andere voorziening. Hoe betrouwbaar zijn deze labels dan?

Laten we kijken naar de onderliggende factoren

Het is eenvoudig: we hebben allemaal te maken met psychische problemen. En dat is gewoon “normaal”. Vele problemen moet je ook contextueel benaderen. De pandemie en de lock-downs, maar ook werkloosheid, armoede, een echtscheiding…ze leiden allemaal tot psychische zorgen of problemen. Labels zoomen in op de individuele mens en doen dus altijd afbreuk aan de context waarbinnen die mens zich beweegt. Bij het diagnosteren en toekennen van labels wordt nooit rekening gehouden met de context. Armoe troef.

10+ Free Narcissism & Ego Images - Pixabay

Ten slotte: Trump

We moeten een verschil maken tussen psychische problemen en psychische stoornissen: dat is waar. En het is hoogst waarschijnlijk dat president Trump een probleem heeft. Maar het scanderen dat hij een narcist is kan pas kloppen wanneer mensen hem effectief onderzocht hebben. Afgaan op beelden, uitspraken enz. zijn onvoldoende. Een term als “narcisme” wordt daardoor bijna een scheldwoord, terwijl vele mensen die lijden aan een narcistische persoonlijkheidsstoornis alle verzorging nodig hebben en geen beschuldiging. Iets wat maar al te vaak gebeurd.

We moeten dus voorzichtig blijven met labelen, en weten dat labels op zich niks oplossen. Ze geven ons rust en zekerheid, maar een succesvolle behandeling van een psychische problematiek is geen automatisch gevolg. In die zin worden dit soort termen steeds meer ingezet om mensen uit te sluiten uit onze samenleving. En dat moet stoppen.

Thomas Holvoet