Herinneren wat niet vergeten mag

Vandaag is het 11 november. De dag waarop we de slachtoffers van beide Wereldoorlogen herdenken. Maar het herinneren op zich staat onder grote druk. Geschiedenis doet er – helaas – steeds minder toe. Ook voor volwassenen is 11 november een gewone, vrije dag geworden. In een samenleving waar de “traditie” zo sterk aanwezig is in het maatschappelijk debat valt dit eigenlijk niet te begrijpen. Toch staan we stil bij deze dag met een korte terugblik op de ontstaansgeschiedenis van 11 november en een blik vooruit door Paul Lansu, bestuurslid van Pax Christi Vlaanderen. “We vergeten niet, we gedenken.”

11 november gaf geen zekerheid op vrede

Het was helemaal geen zekerheid dat 11 november het definitieve einde zou inluiden van de “oorlog der oorlogen”, zo schrijft Pieter Serrien: “Op 11 november, rond 5.30 uur ondertekenden geallieerde en Duitse vertegenwoordigers de papieren met 34 voorwaarden van de wapenstilstand. Vijfenhalf uur later, om 11.00 uur precies, zou de strijd voor 36 dagen gepauzeerd worden. Achteraf bleek dit staakt-het-vuren het definitieve oorlogseinde. Hoewel er op sommige momenten gedreigd werd de strijd te hervatten, werd de wapenstilstand meermaals verlengd, totdat de Vrede van Versailles hem in juni 1919 definitief maakte. 

Hoe kijken we vandaag naar die twee grote thema’s: “oorlog en vrede”?

Voor Pax Christi Vlaanderen schreef Paul Lansu een mooi betoog waarin hij het volgende verwoordde:

“Conflicten en spanningsvelden tussen mensen en volkeren zijn normale verschijnselen. Om daarmee om te gaan zijn er gewoontes én rechtspraak ontwikkeld. Conflicten ontstaan wanneer mensen grenzen trekken: tot hier en niet verder. Conflicten gaan om wat – zeker op het vlak van zelfbehoud – niet getolereerd kan worden. De mens heeft recht op zelfbehoud.

Het zou veel efficiënter en goedkoper zijn, en veel menselijker, om spanningen en conflicten via dialoog, onderhandelingen en arbitrage op te lossen. Investeren in diplomatieke middelen, inclusief economische hulp, geweldloze bemiddeling bij conflicten, en steun voor politiek pluralisme en mensenrechten.

Conflicten vermijden en vroegtijdig detecteren en zodanig handelen dat conflicten worden vermeden. De wapenhandel aan banden leggen en ervoor zorgen dat de wetgeving op het vlak van wapenexport waterdicht is. Dit alles vraagt naar meer investeringen op het vlak van vredesopvoeding en vredesopbouw.”

Gewapend geweld moet voorkomen worden, omdat elke mens belangrijk is. De Joodse traditie stelt dat het redden van één leven neerkomt op het redden van de wereld. Onze wereld heeft nood aan meer ‘defensor pacis’, vredesexperten.

11 november 2020. We vergeten niet. We gedenken.

Bronnen:

  • Pieter Serrien: Het elfde uur. 11 november 1918. De gewelddadige laatste dag van de Eerste Wereldoorlog, Horizon, 2018, 39-44.
  • Pax Christi Vlaanderen: http://www.paxchristi.be
  • Muziek: Coope Boyes & Simpson & June Tabor: “Shule Agra” (Johny has gone for a soldier)
  • Beeld: The Menin Gate, Ieper, Top Vlaanderen