Manu Van Hecke: “De smaak van stilte” is als een stem die je pas hoort wanneer je luistert.”

Het is precies tien jaar geleden dat het boek “De smaak van stilte” werd gepubliceerd. Een boek geschreven door Bieke Vandekerckhove, die in 2015 overleed ten gevolge van de spierziekte ALS. Bieke stond met wortels, lijf en leden in de christelijke en boeddhistische traditie: “de longen waarmee ik adem” schreef ze zelf. Het boek maakte een blijvende, diepe indruk na. Ook bij broeder Manu Van Hecke, abt in de abdij van Westvleteren. “Het was een mijlpaalboek in mijn leven als monnik. Haar boek graaft stilte uit. Soms door één zin die je vastpakt en die een innerlijk proces op gang brengt.” Een getuigenis over stilte en ballast.

bol.com | De smaak van stilte | 9789025906689 | Bieke Vandekerckhove |  Boeken

Soms is het een rimpeling

Woorden, verhalen, boeken… gesproken, geschreven – ze kloppen op onze deur, ze vragen om binnen te komen. Als wij ze onthalen, doen ze iets met ons. Soms is het enkel een rimpeling. Soms is het een storm. De smaak van de stilte van Bieke Vandekerckhove klopte zo aan. Een mijlpaalboek in mijn leven als monnik. Een boek dat verandering bewerkte, ommekeer. Niet ineens, niet plots, maar langzaam als een stem die je enkel hoort als je luistert. Ik vermoed vanuit de geheimvolle samenhang van stilte en luisteren, van stil worden zodat binnenin ruimte vrijkomt die plaats maakt voor de ander. Haar boek graaft stilte uit. Soms door één zin die je vastpakt en die een innerlijk proces op gang brengt.

Een voorbeeld

Je draagt verantwoordelijkheid. Ook in die situatie. Niet voor wat er gebeurt. Wat je overkomt, heb je niet in de hand. Maar hoe je ermee omgaat… Dat wel! Eén zin. Maar het is een rode draad doorheen heel het boek. Het gaat om een “nee” aan slachtofferschap. Ik moet bekennen – een leerschool van ver-lering. Het is “ja” zeggen aan ons vermogen te kunnen kiezen.

Zo las ik bij Edith Eva Eger, een overlevende van Auschwitz: “Hier ben jij! In het heilige heden. Ik kan je niet genezen – niemand anders kan dat – maar ik kan jouw keuze om de gevangenis in je gedachten af te breken, steen voor steen, met je vieren. Je kunt niet veranderen wat er is gebeurd, je kunt niet veranderen wat je hebt gedaan of wat je is aangedaan. Maar je kunt ervoor kiezen hoe je nù leeft. Je kunt ervoor kiezen vrij te zijn.”

Woorden vragen om bewoond te worden

Woorden, verhalen… maar niet geconstrueerd door het hoofd. Het levende leven trilt. Het gaat om doorleefde ervaring van binnenuit, waarbij het onnoembare onnoembaar blijft, waarbij taal een instrument wordt om te zoeken, niet om greep te krijgen. Bieke leerde me om die taal te vertrouwen, meer te vertrouwen dan normen, waarden en dogma’s, hoe nodig we die ook hebben om ons leven te kaderen. Ik weet – we hebben begrippen, ideeën, idealen nodig, maar wanneer het verhinderaars worden voor het levende leven, doen ze er weinig toe. Ze vragen om bewoond te worden. De eenzaamheid, de nacht , de stilte… ze vragen om bewoond te worden, om erin te verblijven. Zo pas leren we thuis te komen bij onszelf. Trouwens het staat al in de ondertitel: Hoe ik bij mezelf ben gaan wonen.

Als monnik heeft het mijn Godsbeeld aangeraakt en gekeerd

Stilte en luisteren. Oost en West. Het wondere is dat stilte op het eerste gezicht lijkt te isoleren. Men zondert zich af, zoals ook ziekte en allerhande tegenheden isoleren, ons afsluiten van anderen, ons opsluiten in onszelf. Maar Bieke luistert naar haar lichaam, naar de natuur rondom, naar mensen op haar levenspad, naar gestolde woorden in artikelen en boeken die tot leven komen, naar de grote tradities van Oost en West… Als monnik heeft het mijn Godsbeeld aangeraakt en gekeerd. Zijn stilte luistert… Mag ik dat zo zeggen? Misschien had ik er teveel een sprekende God van gemaakt, terwijl Hij vooral de luisterende is. Dietrich Bonhoeffer noemt Hem de grote Hoorder.

Psalmboek Utrechts Psalter behoort tot Werelderfgoed | NU - Het laatste  nieuws het eerst op NU.nl

Alles mag er zijn: verheven en laag bij de grond

Woorden, verhalen… niet om het leven te ontvluchten, om te ontsnappen aan de werkelijkheid zoals die is. Nee, juist om het leven zoals het is te bewonen, te ontginnen, erin af te dalen. Bieke schrijft daarbij over de psalmen – zo vertrouwd in een monniksleven. En psalmen schuwen de werkelijkheid niet. Alles mag benoemd worden; alles mag er zijn: verheven en laag bij de grond; streling en woede, vertrouwen…

…en angst… Ik moet denken aan een zin van Peter Schmidt: Psalmen zijn gezellen in lief en leed en, wat meer is, zij zijn de vertolkers van wat God zelf als gezel betekent. Het is niet zozeer een spreken over God, waardoor Hij als het ware ‘object’ wordt van ons denken, spreken, zelfs ‘bidden’. Het zijn woorden tot God. Hij is de Aangesprokene. Ik besef – woorden raken hier slechts iets aan. De stilte leert me uitstaan naar de ander / Ander, die niet langer een denkbeeld, een theorie of een overtuiging is. Nee, het is ‘Iemand’ die naar mij toekomt en die ik mag ontvangen.

Enkele ‘spronkels’ bij het gedenken van Bieke’s boek – al 10 jaar ‘metgezel’. Ik zit nog steeds in de school van de ‘verlering’. Er is nog ballast, veel ballast. Maar het is al iets om te beseffen dat het ballast is. De weg van laten gaan… van loslaten ligt open. Het leven gaat verder met nieuwe woorden, verhalen, boeken en die doen hun werk – gestaag! Zo lees ik nu Rabbi Jonathan Sacks – zopas op 7 november 2020 overleden.

Tot slot: Rabbi Jonathan Sacks

Ik laat graag enkele woorden uit dit boek tot slot weerklinken. Ze zijn zo in één klank versmolten met “De smaak van de stilte”.

“Eén idee heb ik altijd bijzonder nuttig gevonden: goddelijke voorzienigheid. Zoals elk leven een opdracht heeft, zo brengt elke dag een kans met zich mee. Als wij zijn waar we zijn omdat God dat van ons verlangt, dan moet er in iedere situatie iets zijn waarvan Hij wil dat wij het doen, een of andere daad van bevrijding waarvan Hij wil dat wij die verrichten. Ik heb ontdekt dat de beste manier om erachter te komen is de situatie te keren. Ik hoopte vroeger dat mensen mijn werk zouden prijzen; toen ging ik beseffen: wat ik hier moet doen is het werk van anderen prijzen. Er zijn tijden geweest dat ik, in geval van crisis, wachtte op een geruststellend woord van een vriend, tot ik plotseling inzag dat ik degene moest zijn die voor geruststelling zorgde. Die ontdekking heeft mijn leven veranderd. Toen wist ik dat wij pijn ervaren om gevoelig te worden voor pijn van anderen. Door onze emoties naar buiten te keren kunnen wij ze gebruiken als sleutel om iemand anders te bevrijden uit de afgesloten kamer van lijden, teleurstelling of verdriet.”

Br. abt Manu Van Hecke, Westvleteren, november 2020

Het Boeddhistisch Dagblad schreef een hommage over Bieke Vandekerckhove. Je kunt deze lezen via deze link.

Het boek kan nog steeds verkregen worden bij Lannoo, via deze link.

Foto’s: Thomas Holvoet, voorzijde kaft boek “De smaak van stilte” en…