In je gedachten ben je waarlijk vrij

Het is moeilijk te vatten hoe je vrij kunt zijn terwijl je maandenlang afgesneden bent van je meest dierbaren. Wijze raad of de vele “tips”, aangereikt door media en professoren, werken op het hoofd maar niet op het hart. Wat hebben de oude verhalen ons te vertellen? Over vrij zijn, over vrij van geest zijn en zonder boeien door het leven te gaan, omdat het leven zelf te kort is gevangen te blijven in de eigen gouden kooi. Robin Williams bracht het gedicht “Seize the day” – “pluk de dag” – in de film Dead Poets Society, met als centrale boodschap: “een mens leeft niet van brood alleen”.

Gaat vrijheid tegen de stroom in?

Niet echt. Maar “vrijheid” is een zeer selectief gebeuren geworden. Het is beperkt tot enkele contacten en wat winkelen. Maar een gezondheidscrisis dwingt ons tot aanpassing en leert te zien waar we zo naar verlangen: menselijk contact.

De kanteling is er nog niet

Het is correct wanneer Dirk De Wachter zegt: “corona zal geen kanteling betekenen in ons doen en laten.” We willen het liefst zo rap mogelijk terug de draad heropnemen. En dat zal ook zo gebeuren. Corona zal niet de steen zijn die de rivier in een andere richting doet stromen.

Jezus zegt: “Ik ben het Brood des levens” - Gast in Beth-El

Die kanteling komt er dan toch

Ja, maar niet onmiddellijk. Na de eerste lock-down werd een artikel gepubliceerd die daarover handelde, en uitsprak dat er na deze moeilijke periode een decadente tussenfase aanbreekt die tegelijk het eindpunt zal betekenen van het oude model. Ook Lucie Evers omschreef die fase in een treffend artikel.

We waren toen even in de waan dat het voorbij was

Maar dat was niet zo. Enkel een vaccin kan hier een echte kering in brengen, en het lijkt er op dat we na de winterperiode opnieuw kunnen schakelen naar het oude vertrouwde. Pas dan breekt een fase aan waarbij mensen de nood zullen voelen te ontladen enerzijds; en waarbij anderzijds vele andere mensen zware nevenschade zullen ondervinden door economische, mentale of relationele problemen. We moeten dit zeer goed voor ogen houden. Die discrepantie zal leiden tot spanningen. Je hoeft niet geleerd te zijn om dat nu reeds te zien.

Maar wat nu?

Eerst moeten we samen de winter door, en elkaar loslaten, en tegelijk vasthouden. Mensen die stellen dat ze niks missen, weten wellicht niet wat er te missen valt. De economische en normerende ratrace heeft velen verleerd dat menselijke relaties de kern van onze menselijkheid omvatten. Niet consumeren. Niet werken. Niet studeren of presteren. Dat weet u best ook wel.

Ik heb een steen verlegd - Fontys

Wat die kanteling zal inhouden?

Ik las reeds enkele boeken van geleerde mensen die denken te weten waar dit allemaal naartoe zal leiden. Die boeken op zich zijn het levende bewijs dat we geen weg weten met onzekerheid, steeds zoekend naar houvast, wat ons de de nodige gemoedsrust brengt. We zijn in wezen dus conservatief, wat op zich niet erg hoeft te zijn. Het is goed te behouden wat van betekenis is. Maar het zou helpen om straks ruimte open te houden als een opportuniteit en niet als iets waar je van wegloopt. Want dat het anders moet weten we eigenlijk allemaal. En het anders moeten zal ditmaal collectief moeten gebeuren. Het gezegde “alles begint bij jezelf” is culpabiliserend voor zij die daar niet in slagen, en een muur van onkunde tegen structurele verandering.

De grote verandering komt hierna

Na de Tweede Wereldoorlog werden de mensenrechten geschreven, ontstond Europa as such, werden de Verenigde Naties opgericht. In Vlaanderen kwam er eindelijk stemrecht voor vrouwen en de verzorgingsstaat werd langzaam maar zeker uitgerold. Het is goed mogelijk dat de verworven zaken behouden blijven, maar heruitgevonden moeten worden in een andere vorm: democratie, globalisering, economie en de zorg voor de zwaksten. Maar hoe? Geen mens die het nu al weet. We kunnen er wel reeds over dromen. Doet u mee?

Maar het klimaat wordt toch het warmste hangijzer

Nee, geen alarmisme. Maar feiten. Wellicht komen we daar straks mee in de problemen. 2020 was ook op dat vlak geen goed jaar. Al heb je nog steeds de tweets van Rik Torfs die ons bemoedigt te genieten van de gezonde lucht en de prachtige, open vlaktes bij het ondergaan van de zon. Ik gun het hem van harte, maar seize the day wordt in die versie een minder solidaire houding met mensen die nu reeds slachtoffer zijn van de klimaatverandering, alles kwijt zijn of op de vlucht moeten slaan. Laten we daarom nog eens goed luisteren naar het oude gedicht, en de boodschap van Walt Whitman. In alle nederigheid. Maar eerst een fragment met Robin Williams die het zijn studenten op treffende wijze aanbrengt.

Carpe Diem (Seize the Day)

Do not let the day end without having grown a bit, without being happy,
without having risen your dreams.
Do not let overcome by disappointment.
Do not let anyone you remove the right to express yourself,
which is almost a duty.
Do not forsake the yearning to make your life something special.
Be sure to believe that words and poetry it can change the world.
Whatever happens, our essence is intact.
We are beings full of passion. Life is desert and oasis.
We breakdowns, hurts us, teaches us, makes us protagonists of our own history.
Although the wind blow against the powerful work continues:
You can make a stanza. Never stop dreaming, because in a dream, man is free.
Do not fall into the worst mistakes: the silence.
Most live in a dreadful silence. Do not resign escape.
“Issued by my screams roofs of this world,” says the poet.
Rate the beauty of the simple things.
You can make beautiful poetry on little things, but we cannot row against ourselves.
That transforms life into hell.
Enjoy the panic that leads you have life ahead. Live intensely, without mediocrity.
Think that you are the future and facing the task with pride and without fear.
Learn from those who can teach you. The experiences of those who preceded us in our “Dead poets”, help you walk through life.
Today’s society is us “poets alive.” Do not let life pass you live without that.

Walt Whitman