De Romantiek kan ons redden

In niet zo romantische tijden is het wellicht goed in die tegenstroom te gaan staan: we dromen, in stilte of luidop over het hierna. We laten ons daarom verblijden met wat het verleden gebracht heeft aan verbeelding. Een eerlijk: een echte romanticus vlucht van wat hem of haar bezwaart. Herkenbaar? Hendrik Vandevelde frist ons historisch geheugen op.

Wat is die Romantiek nu weer?

Romantiek is psychologisch gezien een gemoedstoestand die tot het gevoel en de verbeelding spreekt. Het woord komt van romance : een gevoelig verhaal of lied, in de volkstaal uitgevoerd.’

De’ romanticus leeft in onvrede met de maatschappij en vlucht naar andere culturen, het verleden, in sprookjes, of in de natuur. Deze levenshouding uit zich ondermeer in literatuur, muziek en beeldende kunsten.

Wanneer situeren we die en waarom?

Als kunststroming kan men deze situeren ongeveer op het einde van de 18e eeuw en de 19e eeuw, met hoogtepunttussen 1820 en 1850.De stroming ontstond als reactie op het toen koele, afstandelijke “classicisme”. Tegen het strakke, antireligieuze, rationeel liberalisme…
In de literatuur werd de historische roman een belangrijk nieuw genre.

Ook thema’s als een – meestal- onbereikbare liefde, het noodlot, of occultisme bloeiden welig op tijdens die periode. Vluchten naar het verleden (middeleeuwen), het ‘dramatiseren’ van de ongerepte natuur, het kosmische, melancholie…

Lord Byron in Albanese klederdracht

Belangrijke literaire vertegenwoordigers uit die stroming waren o.a. de Duitser Goethe, later nog de Zwitser Hermann Hesse, en de Britten George Byron (Lord Byron), Percy Shelley, en John Keats. In Frankrijk had men Victor Hugo, Alexandre Dumas en Honoré de Balzac, en in België vooral de West-Vlaming Guido Gezelle, en Henri (Hendrik) Conscience.

Deze laatste kon een historische veldslag op een zodanig veelkleurige wijze op papier zetten, dat het sterk bijdroeg tot een vernieuwde nationale bewustwording. Dergelijke nieuwe nationale bewegingen kwamen toen overal op gang in Europa, onder invloed van de Romantische beweging.

C. Friedrich – Begraafplaats klooster in de sneeuw


In de “klassieke” muziek begon stilaan een periode waar componisten steeds grotere composities maakten. Grotere orkesten en nog meer verschillende instrumenten moesten het gevoel van drama en emotie intens versterken. Het verheerlijken van de liefde, de nostalgische hang naar natuur, de dood, en emoties als vreugde, verdriet, verwondering, angst, pijn en verlangen werden ook hier uiteraard de belangrijkste thema’s.

Ludwig van Beethoven – Willibrord Mähler

Voorlopers in de Romantische muziek waren Wolfgang Amadeus Mozart en Joseph Haydn.Bij Ludwig Van Beethoven komt dit explosief tot uiting. Kort erna had men dan in het genre de meer Lyrische componisten als Frédéric Chopin, Franz Schubert en nog later Hector Berlioz, Franz Liszt en Richard Wagner.

E. Delacroix “vrijheid leidt het volk”


In de beeldende kunsten waren heel belangrijke vertegenwoordigers van de Romantiek o.a. Caspar Friedrich, Eugène Delacroix, William Turner en Francisco de Goya. Als post-romanticus in het schildergenre springt vooral Lourens Tadema in het oog, met zijn exotische en dramatisch-geïdealiseerde taferelen uit de geschiedenis.

F. De Goya -De Derde mei, 1808

Hendrik Vandevelde

Frontfoto: Wandelaar boven een zee van wolken door  Caspar David Friedrich (1774-1840)