De stilte van de mannen

“De stilte van de mannen” is de titel van een Braziliaanse documentaire uit 2019. Deze documentaire is gebaseerd op een onderzoek bij meer dan 40 000 Brazilianen die geïnterviewd werden over mannelijkheid. “Mannen leven er gemiddeld 7 jaar minder dan vrouwen, doden zichzelf viermaal meer en 95% van de gevangenispopulatie bestaat uit mannen”, zo leert de documentaire.

In snel veranderende tijden stellen veel mannen zich de vraag: “wie ben ik als man?” of “met welk beeld over mannelijkheid ben ik opgegroeid?” Maar de meest prominente vraag luidt: “wat kunnen mannen en de samenleving doen om de stilte van de mannen te doorbreken?” Veel, zo blijkt.

O silencio dos homens

Je kunt de situatie van Brazilië uiteraard niet volledig vergelijken met de lage landen in West-Europa. Maar het is een feit dat ook hier veel mannen dezelfde worstelingen doorstaan. De cijfers in Brazilië zullen dus wellicht afwijken van deze bij ons, maar zijn zeker representatief en illustrerend. Zeker als het over de stilte en het lijden gaat.

De cijfers en de feiten

Het onderzoek leert in welke mate mannen akkoord gaan met wat hen als kind is aangeleerd: dat ze professioneel succes moeten hebben (85%), geen vrouwelijk gedrag mogen vertonen (78%), fysisch sterk moeten zijn (73%), verantwoordelijk moeten zijn voor het onderhoud van het gezin (67%), geen emoties mogen uitdrukken (57%) en geen kans mogen laten voorbijgaan om vrouwen te versieren (48%).

Afbeeldingsresultaat voor men picture

Slechts 2 op de 10 mannen geeft aan dat ze concrete voorbeelden hebben meegekregen over hoe ze met hun emoties kunnen omgaan. 7 op de 10 mannen spreken niet met vrienden over hun angsten of twijfels. 6 op de 10 mannen verklaren dat ze te maken hebben met psychische klachten. De meest voorkomende zijn stress, depressie, slapeloosheid, verslaving aan porno, gevolgd door verslaving aan alcohol, drugs, eten, gokken en videogames.

Mannen kunnen zichzelf niet uitdrukken, ze hebben het immers nooit geleerd

Het zich emotioneel niet (kunnen) uitdrukken werkt als een keurslijf voor veel mannen waardoor het dagelijkse leven nog moeilijker wordt. Mannen leven gemiddeld 7 jaar minder lang dan vrouwen en doden zichzelf 4 maal meer. 17% van de mannen hebben een alcoholprobleem. Wanneer mannen slachtoffer zijn van seksueel misbruik duurt het gemiddeld 20 jaar vooraleer ze er iets tegen iemand over zeggen.

Afbeeldingsresultaat voor men picture

30% van de mannen hebben te maken met voortijdige ejaculatie of erectiestoornissen. 95% van de gevangenispopulatie zijn mannen. De mannen lijden in stilte en alleen. De manier van leven veroorzaakt veel pijn en lijden bij de vrouwen (o.a. femicide), bij de anderen en bij zichzelf.

Diversiteit

De documentaire duurt een uur en geeft massa’s informatie, niet alleen over de problematiek, maar ook over alternatieven. Er worden verschillende interessante projecten getoond, maar men stelt vooral voor om deel te nemen aan gespreksgroepen voor mannen of er zelf één te stichten. Er komen verschillende mannen aan het woord: zwarten en blanken, LGTB en heteroseksuelen, jongeren en ouderen, huisvaders en alleenstaanden, wonend in de periferie of in het centrum, in de stad of het platteland. Ook voor veel vrouwen komen aan woord en beschrijven de situatie en stellen oplossingen voor.

België

In België bestaan bitter weinig initiatieven voor mannen, terwijl onze samenleving dezelfde cultuurschok heeft doorgemaakt en doormaakt. Over de emancipatie van vrouwen gebeurt gelukkig veel, maar rond de emancipatie van de man is er een grote stilte, een vacuüm. Want hoe je het ook draait of keert: de culturele schok van de voorbije decennia betekent ook iets voor mannen, en vraagt aan hen zich aan te passen, en zichzelf heruit te vinden.

Afbeeldingsresultaat voor man belgium picture
“Den dikke van Pamel”

Hoop

De documentaire geeft hoop maar is misschien wat pathetisch, weliswaar bekeken vanuit onze nuchtere bril. Wellicht zijn de toegepaste methodes in Brazilië niet de geschikte voor de mannen in onze contreien, al zullen ook hier mannen opstaan voor die methodes. Maar los van deze bedenking is “spreken als man“, en daar stapsgewijs naartoe groeien, wellicht de kern van de zaak om het lijden te verminderen.

Ook hier worstelen mannen met hun mannelijkheid, en ook hier zien ze hun positie drastisch veranderen, in een verder gevorderd stadium dan in Brazilië. En uiteraard is het een goede zaak om die patriarchale dominantie achter ons te laten. Maar naast de vrouwen, die vaak te lijden hadden en hebben onder de oude mannelijke cultuur, zijn het de mannen die mee moeten in een nieuw verhaal. Een verhaal die mannen zelf mee moeten schrijven.

Vrouwen kunnen mannen steunen

Ze kunnen mannen, die met zichzelf in de penarie zitten, steunen om te spreken. Helaas is er een kleine groep vrouwen die het spreken van de mannen tegenhoudt door hun (terechte) kwaadheid over de littekens die ze opliepen, of over de geschiedenis die vertelt “dat mannen nooit zullen veranderen”. Dat is pertinent onjuist. Net door dit te blijven vooropstellen blijven vele mannen binnen, in hun keurslijf van zwijgen en lijden. Laten we daar samen, mannen en vrouwen, werk van maken. Ook bij ons is het dringend tijd voor verandering.

Maar ook het rechtsisme en (religieuze) conservatieve stromingen weerhouden mannen ervan uit die oude rol te stappen. Die krachten zijn even dwars en destructief, omdat ze vele mannen doen geloven dat de oude rollen terugkeren. Niks is minder waar.

Thomas Holvoet

Dit artikel is gebaseerd op passages in een artikel in “De kleine prins” van Filip Cromheecke.

Filip Cromheecke is missionaris in Brazilië. Je kunt hem volgen via http://www.filipsalvador.be