Bisschop Bonny krijgt steun: “De vrijheid van onderwijs is een zaak van iedereen.”

“De marktgerichtheid van onderwijsspecialist Koen Daniëls (N-VA) is dogmatisch. Dat de andere partijen, inclusief CD&V, dit project goedkeuren of gedogen, verraadt een ideologische agenda.”

Wie dacht dat bisschop Johan Bonny, voorzitter van de Raad van Bestuur van het Katholiek onderwijs, er alleen voor staat met zijn “no pasaran” bij de goedgekeurde eindtermen heeft het verkeerd, zo blijkt na een rondvraag bij betrokkenen. Links, rechts, gelovig en ongelovig, oud en jong merken op dat Johan Bonny en het Katholieke onderwijsnet recht van spreken hebben. Wel worden vraagtekens geplaatst bij de rol van bisschop Bonny in dit debat. Het is evenwel duidelijk dat Ben Weyts (N-VA), als minister van onderwijs, een kluif zal hebben aan deze stap richting het Grondwettelijk Hof, om de eindtermen aan te vechten.

De eindtermen in het secundair onderwijs: een schets

Enkele weken terug keurde het Vlaams Parlement de nieuwe eindtermen goed voor de 2de en 3de graad van het secundair onderwijs, ondanks een negatief advies van de Raad Van State. Eindtermen zijn minimumdoelen die leerlingen moeten halen. Iedereen was het er over eens dat deze eindtermen aan een heropfrissing toe waren, en de werkgroepen/vakgroepen brachten zeer goed werk, zegt ook bisschop Bonny.

Maar het totaalpakket van eindtermen werd nooit geregisseerd door een overkoepelende werkgroep waardoor de eindtermen niet langer minimumdoelen zijn, maar maximumdoelen waar hogere prestaties vooral de markt moeten dienen, en niet langer de leerling, laat staan een pedagogisch project.

Daarom trekt het Katholieke net, en nu ook de Steinerscholen, naar het Grondwettelijk Hof, om de eindtermen aan te vechten. “Terecht”, vinden velen. Maar er zijn ook bemerkingen, zeker na het opmerkelijke interview van bisschop Bonny in De Standaard. Dit interview was dan ook de aanleiding om enkele reacties te sprokkelen.

Geen verrassend interview: “dit scenario was eigenlijk te voorspellen”

“Lieven Boeve en Johan Bonny reageren nu pas in de media” – zo zegt een inspecteur – “omdat ze de goedkeuring door het parlement wilden afwachten.” Toen die er kwam leek er geen strategisch plan, wel een volgorde van sprekers: eerst Lieven Boeve als gedelegeerd bestuurder, daarna eventueel Johan Bonny als voorzitter van de raad van bestuur van het Katholieke Onderwijs Vlaanderen.

Professor Lieven Boeve volgt Mieke Van Hecke op als hoofd katholiek  onderwijs – Nieuws
Lieven Boeve

Deze laatste overwoog wellicht toch een interview nadat Lieven Boeve, onverwacht, stevige tegenwind kreeg in Ter Zake van Filip Moons van de Universiteit Antwerpen (UA). In “De Ochtend” op Radio 1 benadrukte Bonny trouwens dat iedereen, binnen dit verhaal, prachtig werk had geleverd, en dat hij ook sterk getwijfeld had om het interview toe te staan. Het was dus van moeten want er staat heel wat op het spel. En volgens velen is dit de vrijheid van onderwijs, inclusief het eigen, pedagogisch project. “Dit pakket is veel te zwaar voor onze leerlingen” klinkt het her en der.

Maar eerst: is de vrijheid van onderwijs in gevaar?

“De eindtermen tasten de vrijheid van onderwijs aan”, zo stelt Maarten Devos van de Freitnetschool “t VIER uit Kortrijk. “De eindtermen waren oorspronkelijk (per decreet) eigenlijk minimumdoelen, maar worden nu paternalistisch ingezet. Daarom neemt bisschop Bonny ook het woord staatspedagogie in de mond tijdens het interview.”

“Dit is ook wat leeft in veel scholen van het Katholiek onderwijs”, meent Devos. “De regering beslist over een afvinklijst van eindtermen die zo lang is – meer dan 600 pagina’s eindtermen voor de 2de en 3de graad – dat de overheid per definitie volledig vastlegt waar een school zich moet aan houden.

Start week van het Katholiek onderwijs 2020 – mariabode

Voor het Katholiek onderwijs is dit een essentiële, maar vooral ook een existentiële kwestie. De diversiteit aan scholen in het katholiek net bestaat net omdat iedereen nu kan zingen zoals hij gebekt is. Zeer clichématig uitgedrukt: Don Boscoscholen kunnen meer inzetten op hun emancipatorische werking met jongeren, Jezuïetenscholen kunnen meer verdiepen in vakinhouden, vakscholen kunnen een scala aan eigen keuzes maken binnen de technische vakken. Nu staat die diversiteit op de helling. Als eindtermen zo allesomvattend geformuleerd worden, dan tast dat de vrijheid van initiatief aan in het onderwijs”, aldus Devos, die zelf meewerkte aan de eindtermen, in één van de werkgroepen.

N-VA heeft dromen over een samenleving zonder middenveld, zonder kritische tegenspeler

Het is al veel langer dat N-VA droomt van de ministerpost “onderwijs”, net omdat de kwaliteit van het onderwijs de laatste 20 jaar achteruit gaat. Koen Daniëls, Vlaams parlementair en onderwijsspecialist bij N-VA, lijkt hierbij de grootste dogmaticus gestuwd door Bart De Wever, partijvoorzitter, als steunpilaar. N-VA wil reeds langer meer vat op de onderwijspraktijk en is er op uit het middenveld desnoods aan handen en voeten te binden. Zij zien die vrijheid net als de grootste oorzaak van de achteruitgang in de schoolresultaten, terwijl hieromtrent zeer weinig studiewerk is verricht.

Voordelen van payrolling: weinig' - PW.

N-VA, dat vaak pleit voor beleid dat evidence-based is, maar zich bij dit thema met bitter weinig wetenschappelijke omkadering laat stuwen, verraadt een andere – meer ideologische – agenda, die marktgericht is en de vrijheid van het individu en de gemeenschap onder druk zet.

Waarom daalt het niveau van het onderwijs?

Een quote uit het Journaal op VRT vat één en ander samen. Een schooldirecteur, die reeds 25 jaar het ambt bekleedt, zegt luidop: “mijn school is in die periode van 25 jaar veranderd van een kenniscentrum naar een zorgcentrum (de leerlingen hebben veel zwaardere rugzakken dan vroeger) en nu dreigt dit nogmaals af te glijden naar een marktgerichte instelling die aflevert wat gevraagd wordt door de arbeidsmarkt.”

Met andere woorden: leerlingen zijn de werknemers van de toekomst en moeten ingeschakeld worden naargelang de behoefte van de arbeidsmarkt. Dat scholen, laat staan individuele leerlingen, “dromen” over een eigen invulling van die toekomst, met een lagere of hogere lat, valt bij N-VA op een zeer koude steen.

Eerste Antwerpse Freinet middenschool komt in Hoboken

Dat CD&V dit zomaar mee heeft goedgekeurd wordt allesbehalve gewaardeerd. En dat alle andere partijen zich eenvoudigweg onthouden hebben vertelt ook iets over het draagvlak t.a.v. de verzuchtingen van het Katholieke net. Het is een publiek geheim dat bijna de volledige Wetstraat de christelijke zuil weg wenst, met het onderwijs en de zorg als laatste kegels die omver te gooien zijn. De afkeer zit diep, nog steeds.

Maar om terug te keren op de vraag waarom de kwaliteit daalt?

Het blijft nattevingerwerk. Een aantal maatschappelijke tendensen spelen zeker mee: de diversifiëring in zorgnoden en de diversifiëring in de bevolking zelf zijn feiten, maar zijn ze daarom een aanleiding? Laten we niet vergeten dat het onderwijs in Vlaanderen een stevig watervaleffect genereert t.a.v. leerlingen met een migratieachtergrond en dit reeds decennialang, wijzen talloze Europese studies uit. Deze mensen hiermee culpabiliseren lijkt een stap te ver.

What is the Difference Between Parenting and Digital Parenting?

Want ook leerlingen zonder migratieachtergrond hebben zorgen, meer dan vroeger, en dit uit zich – gebundeld – in noden die deels opgevangen worden door de school. Het is bijna een taboe te stellen dat het probleem ook te maken kan hebben met de pedagogiek thuis, en dus met ouders die minder tijd hebben voor hun kinderen in een steeds complexere en drukkere wereld waar samenhang ontbreekt, en de desintegratie van het sociaal weefsel volop gaande is. Ook dàt zijn factoren die kunnen meespelen, maar niemand die het – wetenschappelijk onderbouwd – stellig kan poneren als dé reden voor de achtergang. Tot die tijd kunnen we enkel vragen stellen. Velen betreuren het ontbreken van gefundeerde, wetenschappelijke studies omtrent deze problematiek.

Eindtermen als breekijzer

Een vrouw dacht terug aan haar eigen studietijd:

“Mijn enige referentiepunt bij dit thema is mijn eigen humanioratijd. Hoe ging het er aan toe in het lyceum dat ik ruim 50 jaar geleden verliet? Wat is blijven hangen ? Dat onze leerkracht Frans op vraag van de lerares geschiedenis een artikel uit Le Monde las naar aanleiding van de inval in Praag (1968 ). Politieke visie kwam dus niet enkel via de leerkracht geschiedenis. De lerares Grieks nam de tijd om de relatie van Hector en Andromache te spiegelen aan die van Paris en Helena. Wat als de nieuwe eindtermen de bevlogen lesgevers die ongetwijfeld ook vandaag de dag voor de klas staan, in de toekomst vleugellam maken? Tja, dan lijkt het mij de moeite om een en ander op stelten te zetten.”

Grote steun, maar ook bedenkingen

Is het nog van deze tijd dat een bisschop de strijdbijl opneemt voor het behoud van identiteit en visie t.a.v. onderwijs en zorg? Het gaat om twee zwaarwichtige, maatschappelijke domeinen waar de christelijke geschiedenis misschien nog in de letters verankerd staat, maar de authentieke geest daarvan voor een zeer groot stuk uit de fles verdampt is. Of zoals een priester het stelt: “deze instellingen kunnen dan wel een mooi ontworpen christelijk geïnspireerd symbool op de voorgevel laten hangen, maar de mensen die er werken zijn intussen in grote mate helemaal los van de Kerk of hebben een omgang met haar bedienaren op een veel meer open en vrije wijze.”

Diversity & Inclusion | Solvay

Het is waar dat “de huidige politieke klasse niet de sporen heeft gelegd noch de trein heeft gemaakt” zoals bisschop Bonny stelt in het interview. Maar de stroom van een samenleving is dynamisch en dat zou zich moeten vertalen in een vloeibaar landschap waar de bisschop-referent van het Katholieke net eerder terughoudend is. “Waarom spreekt hij nu, waar hij omtrent heikele thema’s binnen de kerkgemeenschap zelf, samen met zijn collega’s, diezelfde vuist niet durft te maken?”, vraagt een pastoraal werker zich af.

Nu kan bisschop Bonny stellen: “Ja, maar, mogen wij eigenlijk nog iets zeggen?”‘

“Jazeker”, is daarop het korte antwoord, maar niet langer vanuit een machtsfunctie. Die kun je etaleren in een studio of in een rechtbank, maar “in de geesten van de modale Vlaming is een bisschop niet langer de juiste persoon om hierbij de stuurman te zijn”, luiden vele reacties. “Die strijd blijven voeren zal enkel een tegengesteld effect genereren, hoe nobel de bedoelingen van bisschop Bonny ook mogen zijn”, zegt een godsdienstleerkracht. Zijn uitspraak “wij hebben het land gemaakt en willen het ook verder maken”, getuigt van weinig bescheidenheid. Het christendom is hier misschien niet te gast, maar is in de feiten een minderheidsgroep geworden in een minderheidssamenleving, die superdivers geworden is.

Thomas Holvoet

Dit artikel werd geschreven aan de hand van 20 gesprekken met mensen uit het kerkelijke en niet-kerkelijke onderwijswerk, en bij mensen die van dichtbij of veraf betrokken zijn bij dit thema.