Links(-) en rechts(handig), anders bekeken

Een vraag die soms opdaagt is waarom “links” , doorheen de geschiedenis, een eerder negatieve invulling heeft gekregen en “rechts” een positieve. Wellicht omdat de meerderheid (ongeveer 85%) binnen de bevolking rechtshandig is. En dat heeft ook in onze taal, maar ook in dagelijkse gebruiken, zijn gevolgen gehad, tot op vandaag. Een boeiende stukje biedt wat meer inzicht, en doet ook vragen stellen. Want fijn is het niet om als linkshandige je kopje koffie gepresenteerd te krijgen met het oortje aan de rechterzijde.

Links en zwak

Links heeft door de geschiedenis heen een slechte reputatie gekregen. Omdat de overgrote meerderheid van de mensen rechtshandig is (de meeste schattingen liggen in het bereik van 85 tot 90 procent), wordt linkshandigheid geassocieerd met zwakte – het woord links zelf stamt af van een Oud-Engels woord dat ‘zwak’ betekent. “

D'où vient l'expression « être marié de la main gauche » ? - Ça m'intéresse

Linkshandigheid werd daarom tot voor kort vaak als ongewenst beschouwd, en zelfs tot ver in de twintigste eeuw dwongen ouders en leraren linkshandige kinderen vaak om hun rechterhand te gebruiken voor schrijven, eten en andere basisactiviteiten. Zelfs nu verwijst “een linkshandig compliment” (ook wel omschreven als “een achterlijk compliment”) naar een ogenschijnlijk positieve opmerking die expliciet of impliciet een belediging is.

Onze taal heeft vele verwijzingen die een oordeel uitspreken

Uitspraken die links gebruiken om een ​​ongewenste of ongebruikelijke situatie te beschrijven, zijn onder meer ‘twee linkervoeten’, verwijzend naar een onhandige danseres, en ‘uit het linker veld’, wat een onverwachte opmerking of idee betekent (in Nederlandstalig gebied staan “twee linkerhanden” voor eenzelfde negatieve invulling nvdr.). We gebruiken links ook om te verwijzen naar iets dat achterblijft als gevolg van een opzettelijke actie of onopzettelijk toezicht. Een andere uitspraak met een negatieve connotatie is “links gebruikt “, wat ‘veel te wensen overgelaten’ betekent.

Linkshandigen: een korte geschiedenis - HistoriënHistoriën

De equivalenten van links in andere talen hebben vergelijkbare ongunstige betekenissen. Gauche , het Franse woord voor links , betekent ook “tactloos, grof, sociaal onhandig” – zowel in het Engels als in het Frans. Het tegenovergestelde, droit , is het grondwoord van maladroit , wat ‘incompetent, onbeholpen, ongeschikt’ betekent. (Engels heeft die term overgenomen en aangepast als behendig – letterlijk ‘naar rechts’ en wat ‘gepast’ betekent – en ook als onhandig .)

Sinister , van het Latijnse woord voor “aan de linkerkant”, werd geassocieerd met ongunstige of ongelukkige gebeurtenissen, en werd door het Frans en later het Engels geleend om “kwaad” te betekenen. In wapenkunde, verwijst naar de rechterzijde van een wapen (de linkerzijde vanuit het oogpunt van de houder van een schild, waaruit het wapen afgeleid), tegenover de rechtse of rechts, kant. Van het Latijnse element dextr-, wat ‘rechts’ betekent, in het Engels geleend als dexter, krijgen we ook het bijvoeglijk naamwoord behendig , wat ‘slim, bekwaam’ betekent.

En hoe zit het met die ober die je de wijn altijd “rechts” zal inschenken?

Heiligen - 25 maart: H. Dismas (overleden 33), eerste heilige. Dismas, ook de  goede dief of de goede moordenaar genoemd, werd gekruisigd rechts naast  Jezus. Hij herkende Jezus' onschuld en goddelijkheid te
Dismas, de “goede moordenaar” hing niet toevallig rechts van Jezus aan het kruis. Hij is in de geschiedenis ook de “eerste heilige” voor de Katholieke kerk.

Tot op het politieke speelveld

Rechts zelf betekent ‘goed, correct’, en dat is de oorspronkelijke connotatie wanneer het naar de rechterhand verwijst. “De rechterhand van God” zelf is voorbehouden voor zijn zoon.

Onder de vele uitspraken die de positieve connotatie suggereren, zijn ‘rechterhand’ dus ‘de juiste keuze’. (Het gebruik van rechts en links om te verwijzen naar politieke ideologie, elk vaak met een hoofdletter wanneer aanhangers als een collectief worden aangeduid. Dit kwam uit het revolutionaire tijdperk in Frankrijk: de conservatieve partij in de Nationale Vergadering noemde zichzelf de Droit, de “recht(s)e” partij. De liberale factie, in oppositie, werd de “linkerzijde” genoemd.)

Mark Nichol

p.s. Even lachen kan geen kwaad:

Fragment uit de film “Clockwise” met John Cleese