De bewegende lente: over “schieten” en “ontluiken”

De lente piept, meer dan een beetje. Maar ze doet ook “schieten” en “ontluiken”. Net wat we nodig hebben, want licht kan wonderen doen: bij de mens, de dieren, de planten en bloemen. Het leven veert op en laat dit een uitnodiging om opnieuw in bewondering te staan voor de kleine dingen. April komt er aan. Vanaf nu “schiet” de bewegende lente een versnelling hoger. Een etymologische lentesprong met Jan Glorieux.

Alles begint te SCHIETEN (in scheuten en in botten)

Schieten heeft altijd met snelheid te maken, vooral snelheid in de beweging, maar heel duidelijk is de oorspronkelijke betekenis niet. Vermoedelijk begint alles dus niet met het schieten met een boog of geweer. Wij zien soms zaken als paddenstoelen uit de grond schieten en het feit is dat gras al eens door zijn groeikracht door een steen/… heen kan schieten. Het gaat om een snel “ontspruiten”: een scheut, een loot dus. Zoals wij ook gewagen van een ‘groeischeut’, bij tieners bijvoorbeeld. Maar die scheuten komen na de botten of de knoppen.

De planten en bloemen ONTLUIKEN

Knoppen heten ook ‘bloembeginselen’, en zij zullen dan uitlopen, of ontluiken…Luiken verwijzen naar vensters: ’s nachts werden de luiken gesloten. (Beloken Pasen verwees naar het feit dat Jezus’ leerlingen zich uit angst hadden opgesloten).

Spring Girl Painting by Eury Kim | Saatchi Art
Eury Kim – Spring girl

Als planten ont-luiken, betekent dat dat de knoppen loskomen: de knop opent zich, ont-sluit zijn bloembladeren die zijn kern beschermden. Botten zijn zwellingen, rozenbottels ook: ze zijn de vrucht van de roos en leveren natuurlijk lekkere rozenbottelthee. In het Frans le bouton, die éclore/ontluikt, in het Duits een Knuspe, of een Pflanzensproß, een plant-spruit, die zich ontvouwt (entfaltet), waaruit nieuwe planten ont-spruiten. Of onts-pringen. Zoals in het oude lied: “Er is een roos ontsprongen’… Speciaal verbum in het Frans : “éclore”, dat blijkbaar ook kan verwijzen naar het uit het ei komen.

SPRING is in the air

Engelstalige landen kennen nu spring als het seizoen voor summer, maar het was ooit anders. Er was immers Lent zonder –e, wegens de “lengende” dagen: len(g)te. Natuurlijk ook de vastenperiode in de christelijke kerken. En zie, wat gebeurde er? Lent was nog gangbaar in het Oud-Engels, maar gaandeweg verdrong spring Lent in die seizoenbetekenis en dat laatste kreeg meteen de betekenis van de vastenperiode. Maar het is natuurlijk aannemelijk dat de Engelse spring verwijst naar het “ontspringen” van de planten, het open gaan van de aarde. ..

Wanneer Gaat De Vastentijd? | 2021

Het is VOORJAAR, het is voorjaar

Iedereen herinnert zich: “de tandartsassistente lacht Naar hem, hij naar haar – en zie: En het is voorjaar!” (bis) Voor de patiënten van de tandartsassistente is het altijd lente, of in haar ogen.

Lente of voorjaar betekent duidelijk nieuw leven, een nieuwe stemming. Wij gebruiken “voorjaar” ook courant, maar ietwat breder dan de term ‘lente’. Anders is het in het Duits gegaan. Daar verdrong het Lutherwoord ‘Fruhling’ het oorspronkelijke Lenz, maar natuurlijk gaat het nog altijd om het begin van een nieuwe seizoens-jaarcyclus. Nog een leuke streekvariant is: “ten uitkomende”, wat heel zeker verwijst naar de periode wanneer de planten uit de grond komen en beginnen te ontluiken.

PRIMAVERA, printemps

Telkens duidelijk ‘eerste’: eerste tijd, eerste seizoen, printemps, simpel. Nu, het Latijnse ver betekende al ‘lente’ of ‘voorjaar’ en toch krijgen Italiaans, Spaans en Portugees het op zich mooie woord primavera, dat eigenlijk een pleonasme is: eerste lente in plaats van eerste seizoen…

gerdine-duijsens-la-primavera - Amersfoort Art
Gerdine Duijsens – La Primavera

Om in de sfeer te komen…

Om in de sfeer te komen kunt u nog maar even naar Vivaldi’s schitterende “Lente” uit de “Vier seizoenen” ofte zijn Quatro Stagioni luisteren. Dat laatste kan ik niet tot vier fasen terugvoeren (statio) maar “seizoen” zou alvast naar de satio, het zaaien, verwijzen.

Maar daarnaast beveel ik graag “Appalachian spring” aan van Aaron Copland: echt lente, maar Amerikaans, eigenlijk ook een evocatie van verhaal, maar het begin doet zeer lenteachtig aan. Zoek even op youtube.com.

Of lees Gorters Mei, dat begint met “Een nieuwe lente en een nieuw geluid”, een gedicht dat een boek lang duurt…

Jan Glorieux

Inleiding: redactie Spiranti

One comment

Comments are closed.