Imamopleiding onder druk, maar niet van tafel

Kabinet Somers nu ook betrokken partij voor een doorstart, maar vele vragen blijven naar de haalbaarheid van het initiatief

Eén van de belangrijkste aanbevelingen van de parlementaire onderzoekscommissie over de aanslagen op 22 maart 2016 in Zaventem en het metrostation Maalbeek luidde dat er dringend een opleiding moest komen voor imams in ons land. Ook velen binnen de moslimgemeenschap zijn vragende partij. Maar minister van justitie, Vincent Van Quickenborne, liet vorige week optekenen in De Standaard dat hij sterk twijfelt bij de haalbaarheid van het project. Nu blijkt echter dat ook Vlaams minister van samenleven Somers betrokken wordt bij een mogelijke doorstart.

Decaan Johan de Tavernier (KUL), decaan van de faculteit theologie, wist op voorhand dat het een zware klus zou worden. “Dit is niet niks. De ambitie is een theologische opleiding op poten te zetten waarvan de bakermat – en dus de expertise – in het Midden-Oosten ligt. Er een Europese variant van maken is eigenlijk een werk van lange adem, dat kan niet op enkele jaren.”

Jean-Jacques De Gucht (Open VLD) omschreef de wens van de onderzoekscommissie destijds als volgt op zijn website: “De oprichting van een eigen imamopleiding staat in de aanbevelingen van de parlementaire commissie tegen radicalisering. Een binnenlandse imamopleiding, idealiter in samenwerking met het bestaande academische landschap, is cruciaal om de islam in te bedden in onze westerse samenleving. De imams zouden onze taal machtig zijn, voeling hebben met de leefwereld van de islamitische burgers in ons land en met de fundamenten van onze samenleving. Op die manier zouden ze ook een belangrijke dam kunnen vormen tegen de radicalisering bij sommige jongeren.” Dit was 2016.

Teaching of Islamic studies as an important subject matter | Sunday Times

Er lijkt meer politiek spel dan concrete dreiging

“De zorgen van minister van Quickenborne zijn deze van alle politici in de Westerse landen”, zegt een kandidaat-student die zich ingeschreven heeft voor de opleiding, die in september zou starten. “Er is uiteraard de zorg over buitenlandse invloeden die als bedreigend worden ervaren, maar er is nu eenmaal geen draagvlak binnen de samenleving om een dergelijke opleiding uit de startblokken te doen schieten.”

Het rechts-populisme heeft wel degelijk een invloed op die tendens, en het lijkt er op dat de machtsstructuren in ons land het idee van 2016 liever zien verdampen dan concreet worden, uit angst voor de kiezer.

Opnieuw botst de politiek op de realiteit van een godsdienst zonder piramidestructuur

De Islam is niet top-down georganiseerd, zoals dit bijvoorbeeld bij de Katholieke kerk wel het geval is. Dit frustreert Westerse politici omdat ze geen centraal gezagsorgaan hebben waarmee te onderhandelen valt.

To 'Europeanize' Islamic Education - POLITHEOR

“Eigenlijk wil de politiek één geluid horen, één islam, die gemakkelijk te sturen is indien er van het pad afgereden wordt”, meent een andere student. “Maar zo werkt het dus niet, want de Islam is divers en niet piramidaal opgebouwd. Soennieten, sjiieten en soennieten – maar ook de landen van herkomst – hebben allen een verschillende blik op zo’n opleiding, en dat frustreert politici. Het maakt hun onderhandelingsmarge klein, en dat werkt in beide richtingen. Diversiteit binnen een godsdienst wordt op die manier niet gevaloriseerd.”

Er blijft ook de vraag in hoeverre de politiek zich mag en kan mengen in de organisatie van een religie, gezien godsdienst een grondrecht is en vrij moet staan van politieke inmenging. Dat er dialoog is, is wezenlijk en belangrijk voor een democratie, maar als het gaat over de inhoud van godsdienstbeleving blijft de scheiding tussen godsdienst en staat toch voorop staan.

In België worden de erkende religies echter wel betoelaagd met belastinggeld. Nu het Boeddhisme ook erkend wordt, en de enveloppe eerder kleiner zal worden dan groter, is ook dit een factor van belang. al is dit eerder marginaal te noemen, gezien het totale begrotingsbudget.

Stokken zoeken om mee te slaan en het beroepsprofiel dat herdacht moet worden

“Dat het opzetten van een dergelijke opleiding een hobbelig pad zou worden was voorspeld”, meent decaan De Tavernier. “En er zijn ook wel vragen te stellen bij hoe het nu verloopt. Maar het is niet zo dat dit voldoende is om alles dat we tot nu toe opgebouwd hebben, van tafel te vegen.”

“We moeten ons ook vragen stellen bij het vooropgestelde beroepsprofiel” zegt een kandidaat-student. “Wat zullen die nieuwe imams kunnen? Wat moeten ze kunnen? Ik zie imams, die vanuit het Midden-Oosten hier terechtkomen, overspoeld worden met vragen van gelovigen. En die vragen gaan vooral voor opvoeding, psycho-sociale noden, scheidingen en andere, persoonlijke zorgen.

If we want to honour Islam's diversity as well as our own, Australia must  start differentiating between Islam's many sects and … | Muslim women, Women,  Women online

De meeste imams, die onze cultuur niet kennen, zijn daar niet voor opgeleid en krijgen al snel een burn-out. Daarnaast is het ook gewoon zo dat onze cultuur andere noden heeft, en andere grenzen stelt. Het lijkt me veel beter dat imams – net als priesters in de Katholieke kerk – ook àndere vaardigheden aanleren naast theologie en burgerschap. Iets waarmee ze concreet aan de slag kunnen, mét de mensen in hun gemeenschappen. Die culturele verankering is ook hiervoor van groot belang.

Ook de rol van de imam wordt enorm overschat

Ook hier botsen politici op de realiteit, die niet de hunne is, namelijk het historische gegeven “dat een pastoor of bisschop de leiding heeft en knopen doorhakt.” In de islam is dat niet zo. In moskeeën staat het moskeebestuur meestal aan het roer. Zij bepalen het beleid. Van zodra ze de imam niet goed presteert krijgt die zijn ontslag. Het statuut en de positie van de imam is daarmee erg broos. Een erkende imamopleiding kan daar iets aan veranderen.

“We moeten dus ook andere mensen opleiden, met andere vaardigheden, die meer doen dan wat een imam moet kunnen. Ook in een parochie heb je vele taken en vele functies. De studenten die we spraken vragen allemaal een diversiteit aan functies, omdat dit eenvoudigweg de beste oplossing is.”

“Politici zien een imam op Youtube prediken, en denken logischerwijze dat deze een grote invloed heeft. Maar in de prakrijk – on the field – is een imam maar één van de spelers binnen de organisatie van een moskee. Dat zien de meeste politici niet. Hun blik lijkt vernauwd, terwijl ze het speelveld net moeten opengooien en kansen moeten geven aan het lokale beleid. Dat zou jongeren van het internet kunnen weghouden, in zekere mate”, meent een laatste student.

Kabinet Somers wordt gepolst

Uit goede bron vernam de redactie dat het kabinet van minister van Samenleven, Bart Somers, nu meedenkt aan het vervolg. Dit zal snel moeten, want de moed bij de studenten lijkt diep weg te zakken.

“Er is zeer veel goede wil om handen en voeten te geven aan deze opleiding, maar die moet van twee kanten komen. Ik ben evenwel niet hoopvol dat het er komt, want de politieke krachten zijn nu eenmaal een realiteit, en die bieden veel tegenwind om dit project te doen slagen,” laten betrokkenen weten. “Indien men enkel blijft focussen op bedreigingen, en de kansen laat blijven liggen versplintert de samenleving steeds verder, en dat is niemands belang.”

Interfaith Interspiritual Symbols

Een vergissing in grote orde

Het zou een gemiste kans zijn deze opportuniteit te begraven. De onderzoekscommissie had duidelijke aanbevelingen. Het is niet omdat de uitvoerders van het plan er voorlopig niet in slagen dit te realiseren, dat de geest van deze aanbeveling zomaar naast zich neergelegd moet worden. Ooit moet het er van komen, want de nood is er. Indien de Belgische samenleving de meer radicale invloeden wil afzwakken, dan zal ze met een oplossing moeten komen, en breder kijken dan de rol van de imam.

Dat dit 10 minuten politieke moed zal vragen is een feit.

Thomas Holvoet