Hans Küng gestorven op 93-jarige leeftijd

Hans Küng is overleden op 93-jarige leeftijd. Een theoloog die tot op hoge leeftijd veel invloed had op het theologische denken in de katholieke kerk. Meermaals ging hij in discussie met de vorige paus, werd door hem uitgenodigd, maar werd pas voor het eerst op bemoedigende toon aangeschreven door de huidige paus. Een tijdlang mocht hij geen les geven omdat hij de onfeilbaarheid van het pauselijke ambt in twijfel had getrokken. Zijn werk is zeer omvattend maar zal nog lange tijd van grote en invloedrijke waarde blijven. Küng stond gekend als hervormingsgezind en heeft daarvoor ook een prijs betaald.

We herinneren hem met een spraakmakend interview, in 2010 voor The European waarin hij zich uitspreekt over paus Benedictus XVI:

TE: In een open brief vroeg u de bisschoppen om hun trouw aan de paus af te zweren en overeenstemming te bereiken over regionale oplossingen, bijvoorbeeld het celibaatprobleem. Waarom?

Küng: Het is verkeerd om te zeggen dat ik de bisschoppen heb gevraagd hun trouw aan de paus af te zweren. Integendeel, ze moeten trouw blijven aan de paus, maar tegelijkertijd openlijk kritiek uiten. Dat was mijn eerste verzoek aan de bisschoppen. Het tweede verzoek was: je moet hervormingen doorvoeren in de kerk. Men moet God meer gehoorzamen dan mensen en God en het Evangelie meer dan de paus.

TE: Op dit moment ontstaat de indruk dat de katholieke kerk, met Benedictus XVI. de ergste paus is in eeuwen. Iedereen die de geschiedenis van de kerk kent, kan het daar moeilijk mee eens zijn. 

Küng: Ja, dat zou complete onzin zijn. Er waren pausen, vooral in de 10e eeuw en in de Renaissance, die als immoreel en zelfs crimineel kunnen worden omschreven. Paus Benedictus met hen vergelijken is volkomen ontoelaatbaar. Maar dat sluit niet uit dat er een kritisch evenwicht moet worden gevonden in het vorige pontificaat van paus Benedictus.

De paus heeft veel kansen gemist

TE: Hoe ziet u zijn pontificaat tot nu toe?

Küng: Hij heeft niet alleen als stoorzender opgetreden in de afgelopen vijf jaar, maar hij heeft ook veel kansen gemist. Vooral de toenadering tot de protestantse kerken. Benedictus miste ook een blijvende verstandhouding met de Joden. Hij maakte de dialoog met de moslims moeilijk en de verzoening met de gekoloniseerde inheemse volkeren van Latijns-Amerika. De kans om de Afrikaanse volkeren te helpen in hun strijd tegen aids en overbevolking is gemist. En: de kans wordt ook gemist om eindelijk de geest van het Tweede Vaticaans Concilie om te zetten in het kompas van actie in het Vaticaan en om hervormingen in de kerk te stimuleren.

TE: het misbruikschandaal schudt de hele kerk. Hoe erg is het pausdom? *

Küng: Wat zeker is, is dat uit alle gebeurtenissen blijkt dat het pausdom in een zeer kritieke toestand verkeert. Maar ik denk niet dat het pausdom zal verdwijnen. Meer specifiek zou ik willen zeggen: ik geloof niet dat de Petrus-bediening zal verdwijnen. We hebben nog steeds een Petrus-bediening nodig die de christelijke eenheid dient. Maar we hebben geen Romeins pausdom nodig zoals dat sinds de elfde eeuw is ontstaan. Wat nu zal verdwijnen is het pauselijk absolutisme, de verdeling van christenen in geestelijken en leken en de daarmee verband houdende celibataire wet. We hebben deze drie kenmerken pas in de kerk gehad sinds de middeleeuwse gregoriaanse hervorming van de 11e eeuw. Dit middeleeuwse paradigma verkeert nu in een crisis en ik denk niet dat het zal duren.

TE: u ontmoette de paus kort na zijn verkiezing. De bijeenkomst had het karakter van een verzoening. Houd je van de persoon Joseph Ratzinger en ben je alleen in oorlog met zijn theologie?

Küng: Ik heb sympathie voor de persoon Joseph Ratzinger. We zijn heel verschillend, maar dat weerhield me er niet van om hem als jonge decaan op de lijst voor de parallelle leerstoel voor dogmatiek aan de Universiteit van Tübingen te zetten. Sindsdien heeft hij zijn theologie echter op steeds meer reactionairdere wegen gestuurd. Voordat ik hem vier uur lang in Castel Gandolfo mocht spreken, wisten we dat we in veel standpunten over kerkhervorming de tegenovergestelde mening hebben. De bijeenkomst vond plaats in een gemoedelijke sfeer. De paus en ik waren het tenslotte eens over de relatie tussen geloof en wetenschap, over de noodzaak van een dialoog tussen religies en over de noodzaak van een mondiale ethiek. Maar helaas is mijn hoop op een hervormingscursus niet uitgekomen,

De Europeaan: je was ooit een priester. Wat voor kerk wilde je dienen en hoe stelde de kerk je teleur?

Küng: Het is altijd verbazingwekkend dat zelfs mensen die zo goed geïnformeerd zijn als u, beste meneer Görlach, denken dat ik een priester was. Ik ben nog steeds een priester met alle bevoegdheden die de wijding mij geeft. En ik heb de hele tijd mijn kerk gediend. Maar ik zag ook mijn kritiek op de instelling als een dienst aan de kerk. In zoverre ben ik een kritische christen en een katholiek.

De tekst verscheen voor het eerst op 27 april 2010

Over Hans Küng: hij was een van de beroemdste kerkcritici. In 1979 trok de Duitse bisschoppenconferentie de toestemming van de rooms-katholieke theoloog om les te geven in, omdat hij in zijn boek ‘Onfeilbaar?’ Uit 1970 de onfeilbaarheid van de paus in twijfel had getrokken. Hij was ook kritisch over het celibaat, het verbod op abortus en de immoraliteit van kunstmatige anticonceptie. Hij werkte om de kloof tussen katholieken en protestanten te overbruggen. Nadat zijn onderwijslicentie was ingetrokken, bleef hij hoogleraar oecumenische theologie. Küng werd in 1928 in Zwitserland geboren en stierf op 6 april 2021 in Tübingen.