documentaire Ai Wei Wei wereldwijd gecensuceerd

“Het is een marktgestuurde zelfcensuur” meent Ai Wei Wei, China’s bekendste kunstenaar, die over de uitbraak van Covid-19 een magistrale documentaire maakte. Alleen wil niemand deze documentaire uitzenden. Geen streamingplatform, festival of cinemazaal waagt zich er aan. “En dat zal ook niet meer gebeuren”, meent de ondergedoken filmmaker, “want het Westen is voor een groot stuk afhankelijk van de afzetmarkt in China, en men wil dit risico niet nemen.” Over censuur en zelfcensuur, gereguleerd door de economie?

“Coronation”, de laatste documentaire van de Chinese kunstenaar Ai Wei Wei werd op afstand geregisseerd en onderzoekt hoe burgers in Wuhan de Covid-pandemie doorstaan onder de blik van de staat die vastbesloten is om een ​​verhaal van efficiëntie te vertellen. Niet het verhaal over menselijk verlies of verdriet.

Het is een tijdsbeeld zonder veel woorden of interpretaties, maar met beelden die beklijven en wellicht te hard de ogen uitsteken van het opkomende China, die pottenkijkers liever buiten houdt. De documentaire is voor de Westerse kijker een eye opener over hoe China de crisis toen trachtte te bedwingen.

Maar zelfs met pottenkijkers oefent China genadeloos controle op de verspreiding

Sommige bronnen menen dat het de producenten zelf zijn die bang zijn hun producties niet langer te kunnen vertonen in China, die met 1,4 miljard inwoners, een belangrijk land is om hun publiek te bereiken. Het is maar de vraag of dit het enige antwoord is.

Bekijk hier de trailer:

Kritiek op China kan overslaan in anti-Chinese sentimenten

Een ander argument en kritiek luidt dat de documentaire teveel focust op de aanpak van de Chinese overheid en dat dit het – nu reeds aanwezige – racisme tegenover Aziaten zal vergroten.

De aanslagen op een massagesalon in Atlanta in maart 2021, waarbij 8 doden werden betreurd, versterken dit vermoeden. President Joe Biden nam daarop maatregelen, en deed ook een oproep om het opkomende geweld in te dijken. Maar in andere landen doemt het spook van het racisme tegenover Aziaten sterk op.

Sindsdien zijn er talloze demonstraties vanuit de Aziatische gemeenschap, en worden talloze acties gevoerd om het racisme aan te klagen.

China jails citizen-journalist for four years over Wuhan virus reporting –  EURACTIV.com
Wuhan, China

De documentaire brengt een tijdsbeeld

De documentaire is momenteel de enige volwaardige documentaire over die turbulente maanden in Wuhan, waar het virus voor het eerst waargenomen en bestreden werd. Daarmee is het ook een relevant tijdsdocument over de paniek die ontstond, nadat de autoriteiten – na wekenlang aarzelen – de epidemie trachtten in te dijken.

Het is daarom belangrijk met een kritisch oog te kijken naar deze belangrijke documentaire, gezien we niet kunnen inschatten hoe de situatie werkelijk was. De vraag luidt dan ook: “hoe zouden wij gereageerd hebben?” En zouden we het anders aangepakt hebben? Enige bescheidenheid in dat verhaal zou ons sieren, vooraleer we oordelen.

Maar of je nu voor of tegen het beleid in China bent, het is zeer bedenkelijk dat productiehuizen of overheden – zelfs als de sfeer gespannen is – aan (zelf)censuur doen. Mits duiding en contextualisering kon de film zeker vertoond worden tijdens filmfestivals.

Dat de documentaire beter niet op grote streamingplatformen wordt geplaatst valt ergens nog te begrijpen. Maar het wordt nu zeer helder dat het geen zin heeft te onderhandelen met een tijger wanneer je hoofd al in de bek van de tijger zit.

Thomas Holvoet

Coronation is enkel te bekijken via Amazon