OBSERVATIES EN UITDAGINGEN IN MALAWI (deel 2)

Kudimba is een dagcentrum voor kwetsbare kinderen en jongeren in Malawi, in Zuidelijk Afrika. De deelnemers van het project zijn voornamelijk kinderen met een handicap. In deze bijdrage van Maaike Bruynooghe staan we stil bij onze eigen Westerse bril, met daarbij onze etnocentrische veronderstellingen en gewoonten, en een uitnodiging voor wie zich geroepen voelt een hand(je) toe te steken.

In een vorig stukje werd al uitgebreid beschreven wat de uitdagingen zijn voor het opzetten en runnen van een project in Malawi. De historische en culturele achtergrond van het land vormen een interessant maar uitdagend kader voor een internationale samenwerking.

Eveneens een uitdaging voor Kudimba zijn onze etnocentrische veronderstellingen en gewoonten. Wij, als Belgische medewerkers en bezoekers van het project, moeten ons bewust zijn van ons eigen referentiekader en nagaan of onze Westerse inzichten en gebruiken gepast zijn en cultureel-sensitief zijn in de context van een dagcentrum in Malawi.

Het dagcentrum in Malawi rekent op de steun vanuit België voor het grootste deel van de financiële middelen, dus een vlotte samenwerking is belangrijk. Die samenwerking moet ook duurzaam, gelijkwaardig en participatief zijn en dat is niet altijd vanzelfsprekend.

Een bezoek aan Kudimba, een momentopname in een bredere context

In Kudimba komen regelmatig geïnteresseerde bezoekers uit Europa langs, om vrijwilligerswerk te doen of een stage of om een korte periode mee te leven met het project.

Het is noodzakelijk om de visie van deze bezoekers en de ‘Westerse bril’ waarmee ze naar het project kijken te nuanceren en te kaderen. Ze verblijven voor een aantal weken of maanden in Kudimba, hun ervaring gaat dus over een beperkte tijd in een beperkte setting. Deze beleving is een momentopname, een fragment van de realiteit. Het gebeurt vaak dat gasten een mening vormen gebaseerd op die tijdelijke ervaring en over het hoofd zien dat er een bredere context is, dat er een voorgeschiedenis is en een reden waarom dingen geëvolueerd zijn zoals ze zijn.

Dikwijls komen bezoekers met een stevige educatieve en professionele achtergrond waarmee ze graag aan de slag willen in Malawi. Veelal is deze achtergrond Westers getint en het is meestal niet mogelijk om deze specifieke vaardigheden en kennis te verplaatsen en klakkeloos toe te passen in de lokale context. Ons denken en doen over onderwerpen zoals hygiëne, zorg, efficiëntie en timing stroken niet altijd met die van de werknemers van Kudimba. Objectief bekeken is het niet duidelijk wie het bij het rechte eind heeft en dat oordeel is niet van belang.

De specifieke gewoonten en gebruiken in Malawi hebben ook positieve gevolgen, zo is er mogelijk een voordelige invloed van deze levensstijl op de mentale weerbaarheid van de bevolking. Problemen zoals stress en depressie lijken minder voor te komen in Malawi in vergelijking met Europa.

De opvoedingsmethodieken en de omstandigheden waarin kinderen opgroeien en die in Malawi de norm zijn, lijken gunstig te zijn voor de natuurlijke weerstand en de autonomie van het kind. Kinderen moeten heel vroeg zelfstandig zijn in Malawi. Jonge kinderen dragen dikwijls de verantwoordelijkheid voor hun nog jongere broertjes of zusjes. Ze worden ook verwacht om zelf hout te sprokkelen en een vuurtje te maken om een maaltijd voor het gezin te bereiden. Vanzelfsprekend hebben deze hoge verwachtingen op jonge leeftijd niet enkel positieve gevolgen.

Culturele verschillen en de waarde van diversiteit

Het is dus geen zwart-wit verhaal. Wie gelijk heeft is van ondergeschikt belang tegenover het leren omgaan met verschillen en het waarderen van de diversiteit.

We willen voorkomen dat gasten naar Kudimba komen met het idee om de mensen op te leiden, al zeker niet aan de hand van het gekopieerde Westerse model. Het moet duidelijk zijn dat een bezoek aan Kudimba meestal het tegenovergestelde teweegbrengt, de uiteindelijk bedoeling is een wederzijdse verrijking en reflectie. We leren veel uit onze uitwisselingen in Malawi.

Het is duidelijk dat Belgische stagiairs in Malawi vaak een levensveranderende ervaring doormaken die vaak een rollercoaster van emoties teweegbrengt. De gekende cultuurschok bij aankomst in Kudimba blijft meestal beperkt, zo zijn de stagiairs over het algemeen heel enthousiast over het prachtige kader van het project en ze zijn mentaal goed voorbereid op een dagelijks leven in uiterste eenvoud. De terugkeer naar België valt vaak zwaarder en jongeren hebben soms een lange periode nodig om zich terug aan te passen aan de overvloed en levensstijl in België. Uiteindelijk slagen de jongeren erin na hun terugkeer de eigen leefwereld vanuit een ander en breder perspectief te bekijken en ook het nieuw verworven ruimere inlevingsvermogen is een waardevolle competentie.

We moeten er van uitgaan dat het project moet draaien, ook wanneer er geen bezoek is. In deze tijden van corona bleek dat meer dan ooit het geval. Wat een bezoeker wil meebrengen en aanleren in Kudimba moet dus ook 100% omzetbaar zijn naar de lokale context, zonder verdere ondersteuning en daar nijpt het schoentje soms.

We hebben al ettelijke ideeën bedacht en projecten opgestart die niet haalbaar lijken zonder intensieve ondersteuning en dus niet duurzaam zijn.

Vrijwilligers geven graag, maar die gulheid heeft gevolgen

Vaak brengen enthousiaste bezoekers in hun bagage spullen mee voor het project, meestal is dit speelgoed of kledij. Deze giften zijn meestal erg bruikbaar en worden met veel enthousiasme onthaald door de kinderen en de medewerkers. De meeste kinderen leven in grote armoede en een geschenk krijgen, hoe klein het ook is, is voor hen een uitzonderlijke gebeurtenis. Het gevaar is dat de kinderen er inmiddels van uitgaan dat bij bezoek aan Kudimba automatisch materiële giften volgen. Bijna zonder uitzondering gaat het dan nog eens om ‘blank’ bezoek, om het cliché nog te versterken.

Intussen komt die vraag soms al van de kinderen, je hoort het vaak ‘give me a pen’, ‘give me a book’, ‘give me money’. Het is geen evenwichtige verhouding en het bevestigt het een vertekend wereldbeeld van de rijke blanke en de minderbedeelde Afrikaanse kinderen. We proberen om dit beeld niet te versterken binnen Kudimba, we streven naar een gelijkwaardigheid.

Het lukt natuurlijk wel om een materiële bijdrage te doen aan het project zonder dit vooroordeel te bevestigen: het meegebrachte educatieve materiaal of kledij worden dan op een meer subtiele manier aan de kinderen geïntroduceerd.

Het klinkt oppervlakkig maar de meest bruikbare gift voor de kinderen en het project blijft uiteindelijk geld. Met een financiële bijdrage kunnen lokaal aangekochte en gezonde maaltijden worden bereid en kan lokaal geproduceerd educatief materiaal voor het project worden ingezet. Het bijkomende voordeel is dat we hiermee niet alleen de kinderen in het project, maar ook de lokale economie en dus de bredere gemeenschap steunen.

Vrijwilligers en studenten: voel je geroepen en wees welkom!

De Malawische cultuur is mooi en anders. We leren nog elke dag bij en we weten dat we nooit de cultuur helemaal kunnen kennen of begrijpen. Het is belangrijk om hierbij stil te staan vooraleer we conclusies trekken uit onze ervaringen.

We willen natuurlijk geïnteresseerde enthousiastelingen de kans geven om een ervaring in Kudimba op te doen en we zijn meer dan blij wanneer mensen de handen uit de mouwen willen steken in het project. We zijn ervan overtuigd dat iedereen een talent heeft om te delen met de kinderen en jongeren in Kudimba. Dat kan gaan van schilderen en tekenen tot brood bakken, dansen, zingen, yoga, houtbewerking, boekjes voorlezen, knutselen, koken, tuinieren, Engelse les, computer les, sporten, rekenen en tellen, spelletjes spelen, naaien, breien, zwemmen, toneel ….

Heb je interesse om ter plekke een handje toe te steken, dan kan dat. Neem gerust een kijkje op de Kudimba website of de Facebook pagina en stuur ons een bericht, we beantwoorden met plezier al je vragen.

Ook in België zijn helpende handen welkom

Ook in België hebben we helpende handen nodig, misschien nog meer in België dan in Kudimba. Er zijn heel wat taken binnen vzw Kudimba die tijd vergen en waarvoor enthousiaste vrijwilligers welkom zijn. Dit kan gaan van administratieve taken tot vertalingen of praktische hulp. Misschien heb je een idee of voorstel dat onze organisatie vooruit kan helpen, aarzel dan niet om ons te contacteren.

Wil je graag een gift doen aan Kudimba, dan kan dat ook. Elke bijdrage maakt een verschil uit en geen bedrag is te klein. Een doorlopende opdracht met een maandelijkse bijdrage is voor het project het meest waardevol, dit helpt Kudimba voor het dragen van de kosten voor voeding voor de kinderen, voor medische zorgen, schoolgelden en andere vaste kosten.

Elke cent komt rechtstreeks ten goede aan de kinderen in Malawi, op geen enkele manier worden de Belgische medewerkers vergoed voor hun reiskosten of voor hun medewerking aan het project.

Maaike Bruynooghe

Email: contact@kudimba.org

Website: http://www.kudimba.org

Facebook: Kudimba Foundation