Voor een prikje?

Wat associeert u met prik? Ooit kon je in Nederland een glaasje prik drinken, maar vermoedelijk denkt iedereen nu veeleer aan de fameuze vaccinatie. Is dat ook een spuitje”? Nou… Zeker geen shot. Dat zou irriterend kunnen werken, maar prikkelen? Nee, hoor. Hoogstens mag ik hopen dat deze column even uw fantasie prikkelt. Maar alleen taalkundig.

Prikken
Waar is de tijd dat ik bij juffrouw Anna moest/mocht prikken? Ik dacht: een oefening in concentratie, maar leerkrachten corrigeerden mij terecht en wezen op het nut voor oog/hand-coördinatie of dus fijne motoriek: de contouren van een figuur uitprikken. Prikken als met een naald een gaatje maken dus. Maar niet altijd: wie prikt, doorprikt gelukkig niet altijd!

V.C.S.M. Groene Klas: Prikken maar!

Iets kan ook lichtjes prikken en kort na elkaar. Dan “prikkelt” het dus – zoals we bibberen als we veel beven, zoals we “wikkelen” als we snel be-wegen (een wrikkelgat wikkelt te veel…), enz… Vreemd is dat dat prikkelen bijzonder irritant kan zijn of best gezellig! Mensen zijn soms prikkelbaar en reageren dan vaak geprikkeld: een hoop irritatie dus. Maar het kan ook positief maken: je kunt ook mensen prikkelen om iets te doen door bijvoorbeeld hun fantasie te prikkelen. Nu, sommigen zullen eerder aan bepaalde soort linnen denken, de fameuze lingerie… Voor velen niet irritant.

Het prik(kel)t nooit in Tiegem, maar ” ’t stekt wel”!
In het dialect prikken cactussen niet. Maar “stekken” (steken) doen ze wel even erg. Die “stekkers” zijn dan wel niet zo grof als stekels, maar pijnlijker dan onze prikkels. Steken doe je ook met een puntig voorwerp, maar niet altijd dwars door iets. Stekken is wel een intensievere vorm van steken, pijnlijker. (Zoals wikken de intensievere variant is van wegen, en wikkelen de frequentatieve vorm).
O ja, dialectische “stek(ken) onder water” zijn wel even pijnlijk als de AN-steken onder water. “Het stekt”, zeggen wij dan, maar in het AN “steekt het” als kritiek als een angel vast blijft zitten.

Feit of fabel: Gaat een bij dood als zij je steekt? | NU - Het laatste  nieuws het eerst op NU.nl

Prikken, spuiten en piqures!
“Het is maar een prikje”, zeggen arts en tandarts, wanneer ze een piqure geven. Het piekt, zeggen wij, comme en français: ça pique, Prikken en piqures focussen op het pijnlijkste aspect. De prik is immers alleen de eerste fase, nodig voor de eigenlijke in-ject-ie: je gooit/werpt een stof in onze aderen. Of je spuit het erin, zoals wij het in het AN zeggen. Een shot is het in het Engels: je schiet het erin.
In mijn oren klinken die relatief hard, als macho-woorden. Ik bedoel: ze klinken wat mannelijk door die p/t/k’s of “plofklanken” (plosieven), zoals zoals in spuit en piqure.

Maar shots en spuitjes klinken in mijn oren ook als een klanknabootsing, jawel… Het begint met de vloeistof die traag, onder druk, uit de naald wordt geduwd: sssss, of sjsjsjsj zijn wrijvende klanken of fricatieven…En dan komt er eventueel een plofje bij: bij de sp… ontstaat het gaatje in de huid. Tot dan plots alles eruit is: met een t-plof. SpuiT! ShoT. Na de t is het voorbij. Zoals trouwens bij een geweer-sssschoT! (Zoals ook bij een brandweerspuit: ’t Spijt nogal!, of ’t Spéét wreed, zeggen wij in deze contreien.)

What will it take to get a covid-19 vaccine to the world? | New Scientist

Meester Prikkebeen

Ik dacht ook aan Boudewijn De Groots Meester Prikkebeen*. Een heel bijzondere tekst, naar een stripfiguur uit Zwitserland: Steckelbein. Had hij een houten been? Geen idee. Hij ving alleen vlinders en prikte die op zijn been. Maar wat een poëtische, mooie tekst, zeg! Nooit op gelet.
Maar ik wens u snel een prik. Maar geen spuitje, want dat roept andere ideeën op. En dan een terrasje!

Jan Glorieux – taalkundige en auteur van WoordwaardeWoordweelde