Zal het opnieuw zijn zoals vroeger?

Wetenschappers staan te springen om onderzoek te doen naar het welbevinden van de burger, die de pandemie – hopelijk stilaan – achter zich heen kan laten. Tegelijk wordt het maatschappelijke leven terug geopend, met op 9 juni een resem aan versoepelingen waar velen naar snakken. 16 maanden lang werden we beproefd, en nu tellen sommigen de littekens, economisch en psycho-sociaal. Anderen lopen wachtkamers vol omdat ze zich slecht voelen. Binnen verschillende snelheden zagen burgers de eigen wereld veranderen, stilstaan of ten ondergaan. De gemeenschappelijke noemer bij dit alles lijkt te ontbreken, waardoor veel onbegrip is ontstaan. Zal er hersteltijd gegund worden voor zij die geleden hebben? Zal het opnieuw zijn zoals vroeger? En willen we dat wel?

Een psychologe getuigde dat de wachtlijsten – haast overal in de geestelijke gezondheidszorg – soms niet meer aangevuld worden omdat ze dusdanig lang worden. De problematieken waarmee mensen worstelen zijn erg heterogeen, maar velen lijken aan te geven dat ze het heropnemen van de ratrace niet aankunnen. Critici menen dat dit persoonlijke keuzes zijn, en dat mensen met een te druk bestaan best zelf terugschroeven. Helaas is de (sociale) druk soms zo groot dat mensen zich gedwongen opnieuw mee te stappen.

De geestelijke gezondheidszorg kan niet alle noden invullen

Voor velen is de geestelijke gezondheidszorg te duur, of is de stap er naartoe te groot. Soms werkt ook de context tegen om er gebruik van te maken. Voor mensen met minder middelen zijn er de reguliere instanties zoals de CGG’s en de CAW’s maar die hun wachtlijsten zijn nog veel langer, en dus doen mensen in psychische nood steeds vaker beroep op andere instanties zoals religieuze organisaties en allerhande coaches. Deze kunnen uiteraard ook belangrijk werk verrichten, maar de kwetsuren zijn soms zo groot, alsook de eenzaamheid, waardoor hulp op maat eerder droom dan werkelijkheid is geworden. Een laatste groep, die in nood zit, zoekt zelfs niet en heeft afgehaakt.

Wangechi Mutu: I Am Speaking, Are you Listening?: Air Mail Arts Intel Report
Wangechi Mutu: I Am Speaking, Are you Listening?

Het gaat vaak niet om een depressie

“Wie geeft er nog om mij” na zoveel maanden waar ik de helft van mijn netwerk zag wegvallen? Hoe kan ik in godsnaam omgaan met mensen die na een afwezigheid van haast anderhalf jaar terug opduiken en het best goed hadden terwijl ik – figuurlijk of letterlijk – huis en haard verloren ben? Hoe kan ik de snelheid en de hoge eisen op het werk verder oppakken, terwijl ik het voor de pandemie reeds lastig had? Help! Ik wil niet meer terug naar toen!’

Dit zijn maar enkele voorbeelden van vragen die opduiken in de spreekkamers van zorgverleners.

“Het hebben van een stevig netwerk bleek de sleutel tot een goed mentaal welbevinden tijdens deze pandemie” zegt een hulpverlener. “Zelfs al was er fysieke afwezigheid en werd het contact slechts virtueel beleefd, lijkt dit de groep die met enige aarzeling kijkt naar mensen die ten onder gingen. Ze lijken niet in te schatten dat zo’n netwerk voor velen allang geen evidentie meer is. En let op: sommige mensen kunnen gewoon goed alleen zijn en genoten van de relatieve rust, voor zij die niet in de hulpverlening zelf actief waren.”

In “Verbonden met (n)iemand” getuigen 15 Bruggelingen wat eenzaamheid betekent, een film van vzw Wieder, gemaakt door Pascale Cockhuyt en Femke den Hollander. Daarin wordt een eerlijk beeld geschetst over eenzaamheid die des mensen is en niet per definitie negatief is. De film werd gemaakt voor de pandemie.

Economische revival

Maar nu de torens van Babel terug naar de sterren kijken is de drang en de dwang om terug aan de slag te gaan, of om de snelheid van het werk op te trekken zeer groot. In alle stilte werden de meeste organisaties en bedrijven gereorganiseerd, en is het landschap grondig veranderd. Sleutelwoorden daarbij zijn: digitalisering, efficiëntie, winstmaximalisatie.

Argumenten daarbij zijn het terug versterken van concurrentievermogen (die globaal bekeken kan worden), financieel overleven, begrotingsefficiëntie en dienstbaarheid aan de burger die veeleisend is geworden. Er werd gesaneerd, bankkantoren bleven gesloten en het computerscherm verving het menselijke contact. De degradatie van het belang van de verbinding met anderen lijkt momenteel op een dieptepunt te staan. “Het valt te verwachten” meent een andere hulpverlener “dat we hier nog enkele jaren zoet mee zijn, en dat de échte weerbots nog moet komen.”

Broken Window, Cracked Glass Against Arkivvideomateriale (100 %  royaltyfritt) 310321 | Shutterstock

Nog nooit stonden zoveel mensen er alleen voor

Door een gebrek aan tussenschotten, die trouwens allang verdwenen of verzwakt waren voor de pandemie, staat de mens er nu echt alleen voor. Dat maakt het belang van het hebben van en netwerk echt wel levensreddend. Maar veel mensen zijn daar niet tot in staat. “Eigen schuld, dikke bult” hoor je dan soms, maar wie verder denkt weet maar al te goed dat vele persoonlijke problemen – tot voor enkele decennia – werden behartigd door de zuilen of door een samenleving waarbinnen het intermenselijke contact mogelijk en evident was, waardoor oplossingen voor individuele problemen beter werden opgevangen.

Kinderen, jongeren en ouderen leken tijdens de pandemie al helemaal de pineut, en kregen het in de commentaren op sociale media, vaak hard te verduren. Je kunt stellen dat de minst productieven vaak stuitten op onbegrip en hardheid. Velen bleven zwijgen en moeten nu terug verbinding maken met een wereld die hen niet begreep.

World Languages | Bergen Community College

Hoe ga je hier het beste mee aan de slag? Enkele tips!

Ben je iemand die de agenda stilaan terug ziet volstromen met afspraken, en huiver je wat bij het gebrek aan stilte? Of heb je net de zeer sterke drang om het leven van voor de pandemie terug op te pikken? Dan zijn deze tips wellicht zinvol:

  • Er is een “voor” en een “na”. Mensen die je lange tijd niet gezien hebt krijgen dus best een eerlijke schets over hoe je die tijd doorstaan hebt. Je hoeft je niet kwetsbaar op te stellen tegenover kennissen, maar probeer eerlijk te zijn zonder de beleving van de ander in twijfel te trekken. Iedereen heeft deze tijd immers anders beleefd.
  • Stuw die agenda niet (onmiddellijk) terug vol, maar weeg zorgvuldig af wat je wel of niet plant. Weet dat velen gewend geraakt zijn aan minder prikkels. Je mentale welzijn kan er onder lijden plots teveel prikkels (ruis) binnen te krijgen, van zodra je er opnieuw in vliegt. Matiging kan dus helpen, al moet dit door elke mens ander ingevuld worden.
  • Probeer te luisteren, te spreken, er te zijn. In de film hierboven getuigt een jongeman dat hij eenzaamheid benoemt als het ontbreken “van iemand die klaar voor je staat als het erop aankomt”. Natuurlijk gaan luisteren en je engageren voor iemand niet altijd samen, maar het eerste is alvast een goed begin. Probeer daarbij je eigen oordeel weg te laten, en stel vragen om te begrijpen wat de ander meegemaakt heeft.
  • Daag niet zomaar terug op in iemands leven! Als er 16 maanden geen (kwaliteitsvol) contact was tussen jullie beide, dan is het soms niet aangewezen om onmiddellijk aan de deur te staan met een bos bloemen en vaccinatiekaart. Begin misschien met een eenvoudige brief, of een mailtje. Probeer aan te voelen wat de ander nodig heeft van jou. Plots terug opdagen kan afwijzende reacties uitlokken.
  • Denk niet dat je de enige bent! Misschien voel je je net heel goed in je vel, en begrijp je niet goed wat er te klagen valt. Wees dan terughoudend en probeer te begrijpen door vragen te stellen en je betrokkenheid te tonen. Voor sommigen zijn de tunnels van eenzaamheid lang en donker. Iemand als jij heeft net de kracht om het andere verhaal te laten klinken. Voel je ook niet schuldig omdat je je goed gevoeld hebt. Kritisch staan tegenover een samenleving die, naar jou beleving, te snel doet leven, mag zeker en vast.
  • Voel je kwaadheid? Spreek. Veel mensen hebben zich maandenlang ingehouden en zijn kwaad op alles en iedereen. Probeer binnen een veilige context, met mensen die buiten je cirkel staan, uit te spreken wat je dwars zit. Zit de kwaadheid te hoog? Zoek hulp en blijf er niet mee zitten. Weet dat verbitterde kwaadheid anderen schade kan berokkenen.
  • Zoek spontane verbinding. Doe eens tegendraads en haak in op gesprekken die zich aandienen. Doe wat nodig is voor jou, en wat belangrijk is om terug connectie te maken met anderen, al zijn het misschien niet je beste vrienden.

Tele-onthaal is er voor iedereen via het nummer 106.