Stippen en punten

Bent u altijd puntelijk? “Puntelijk”? Grapje, maar “stipt” is punctual, ponctuel, pünktlich, punktualne in het Engels, Frans, Duits en Pools. Over punten en stipjes dus…

En dan begint het. Met een stip of stipje in de oceaan, een puntje. Een stippel? Er bestaat zelfs pointillisme, zoals bij de Fraanse schilder Seurat: stippelkunst, kunst in stippels (‘pointille’).

We kennen inderdaad het werkwoord ‘uitstippelen’. Een route markeren op de kaart, ooit met stippels. In het Engels dots. Vandaar dotted lines, stippellijnen. We gebruik het natuurlijk ook in internet- of e-mailadressen: skynet-dot-be. Dan hebben we een planning, eventueel met tijdstippen erbij: points in time, …

More Map Art: 27 Cool Cartographic Sculptures & Drawings | Urbanist
Ed Fairburn

En we kunnen beter stipt zijn, ooit, in de Middeleeuwen ook “stippelick” [stippellijk]”, nauwgezet. Dat blijkt in veel andere talen de punt-associatie te zijn: mensen die stipt zijn, werken vooral precies. Zoals sommigen van ons: verzorgd tot in de puntjes, tot in de leestekens, het puntje op de i?

Nu, punten zijn scherp, puntig, eventueel gepunt. Een zwaard kan in het Engels pointed (gepunt, puntig) zijn zodat het kan prikken. Humor of commentaar kan bijvoorbeeld ook puntig zijn, of spitsvondig, en dan zijn mensen eventueel geïrriteerd (geprikkeld). Vandaar ook acribie, nauwgezetheid, verwant met het Griekse acro, hoog zoals de Akropolis, en scherp, zoals bergtoppen, bergspitsen. Opvallend: schiereilanden die op een punt eindigen heten Punta, Punto, Pointe. Kijk op maps.google.be en geef die termen in, en ze voeren u tot in Uruguay, enz.

Het Landschap Van Punta Campanella Van Het Schiereiland En De Golf Van  Sorrento, Napels, Italië Royalty-Vrije Foto, Plaatjes, Beelden En Stock  Fotografie. Image 78682169.
Punta, schiereiland

In het Brusselse dialect kan je daarom “om 10 uur scherp” aankomen, zelfs “à dix heures scherp”, at ten o’clock sharp in het Engels, om tien uur stipt in het Nederlands, vermoedelijk omdat potloodpunten scherp zijn om punten te zetten. Daarom zijn de Franse ‘heures de pointe’ bij ons ook spitsuren, of piekuren: allemaal toppen of scherpe punten, spitsen en pieken. Dat kunnen puntige wapens zijn…

En dan nog iets over paarden met stippels. Flea-bitten – vlooigebeten – paarden zijn paarden met witte, blikke stippels op een rood-bruine ondergrond, maar de appaloosa paarden hebben joekels van stippels…

Appaloosa - ehorses Magazine
Appaloosa

Wat was mijn punt, my point, nu eigenlijk?

Nou, dat we toch wel vaak en graag naar scherpe zaken verwijzen, denk ik. Wel opvallend is dat dat vragen (en zoeken) naar “your point” pas begon in 1903, volgens etymonline.com. Maar de Engelsen maken ook punten, als ze ergens figuurlijk willen uitkomen: The English make a point of only drinking water in tea, lees ik in een artikel over “Downton Abbey”.

En soms zou je denken dat die Engelsen nog stipter zijn dan de Duitsers: Engelse OAP [Old Age Pensioners] zitten te kniezen omdat hun elevenses (thee of koffie en koekjes om elf uur) not punctual zijn…  O stiptheid!

Jan Glorieux

De auteur kun je volgen via WoordwaardeWoordweelde op Facebook.