Buiten spelen & kinderen: tijd om in te grijpen

Een rapport uit 2020 van Kind en Samenleving over het buiten spelen van kinderen miste onze aandacht. We hadden toen andere katten te geselen. Maar na een nieuw rapport over de té veilige kinderspeelpleinen (jawel, u leest het goed), is het wellicht tijd om even in te diepen op deze feiten. Waarom gaan steeds minder kinderen buiten spelen? Waarom staan we risico’s wel toe door hen toe te laten op sociale media? En waar staan we nu eigenlijk voor? Gunnen we onze kinderen eigenlijk nog de buitenlucht, of vertrouwen we ze toe aan het scherm?

Aan dit tempo spelen er straks geen kinderen meer buiten

Kind & Samenleving deed haar eerste onderzoek in 1983. De feiten zijn wat ze zijn: “indien je 1983 als ijkpunt neemt en stelt dat er toen 100 kinderen buiten speelden, zijn het er in 2020 amper nog 28”.

Het kan moeilijk aan het aantal speelpleinen liggen, maar…

…wellicht wel aan de ruimtelijke ordening. Die is grondig gewijzigd sedert het begin van de jaren ’80, wat klopt. We wonen met meer en dichter bij elkaar wat de buitenruimte ingeperkt heeft, ook bij de speelzones waar dit onderzoek zich op toespitste. Maar toch: er zijn veel meer speelpleinen en die werden beter verspreid dan vroeger. Om de mogelijkheden in de verf te zetten, en kinderen terug de straat op te krijgen werkte Vlaanderen dan ook de Buitenspeeldag uit, maar de trend zet zich onverminderd door: steeds minder kinderen spelen buiten.

Anderzijds is er misschien meer verkeer, maar er zijn er ook veel zwarte punten weggewerkt. In 1973 vielen er bijna 2000 dodelijke slachtoffers, in 2021 waren er nog 375 overlijdens te betreuren.

Het aantal speelpleinen ging echter steil de lucht in, maar volgens een onderzoek van de universiteit in Utrecht zijn de meeste speelpleinen té veilig en te saai voor oudere kinderen die zich geconfronteerd weten met te weinig uitdagende speeltuinen. “Waarom zou een speelplein met meer risico’s een pluspunt kunnen zijn?” hoor ik u denken? Wel..

Why Children Should Play Outside. What the Research Says | Plinkit

Misschien omdat het goed is voor de kinderen zelf?

We leven in een samenleving die zoveel mogelijk risico’s wil uitbannen. Daarbij komt dat mensen er elkaar veel vlugger op aanspreken en – eventueel via sociale media – een blaam krijgen. Die blaam willen de meesten niet ervaren. Uiteraard zijn de meesten ook oprecht bezorgd over het welzijn van hun kinderen maar het is, voor een groot stuk, onterecht om daarom het vrije spelen te ontraden, of – omgekeerd – kinderen niet te bemoedigen naar het speelplein te gaan. Eventueel onder supervisie, maar veel ouders trekken daar te weinig tijd voor uit, dus het komt er vaak niet van.

“Kinderen die buiten spelen leren beter omgaan met risico’s, en leren daardoor hun eigen grenzen beter kennen”, zo lezen we in het rapport van Kind & Samenleving. Een bluts, buil of wonde wordt op vandaag minder getolereerd en de burgemeester zal snel ingrijpen bij een foto op sociale media bij een gevallen kind met een wonde. Begrijpelijk, maar er is een kostprijs, niet enkel financieel.

Wellicht heeft dit artikel u nu (nog) niet overtuigd. Er lopen immers gevaarlijke mensen rond, nietwaar?

Een oud denkbeeld moet bijgesteld

Even doorprikken. VRT liet mooi tonen hoe onze privacy gemonitord wordt en het cameranetwerk zich stilaan sluit in België. Met andere woorden: mensen met verkeerde bedoelingen (die er altijd waren en er – helaas – altijd zullen zijn) weten dit en zijn wellicht minder dan vroeger te vinden in de publieke ruimte.

How Do You Know if Your Child is Addicted to Their Phone

Het is echter duidelijk dat diezelfde mensen met verkeerde bedoelingen hun weg gevonden hebben via allerlei sociale media, en slachtoffers maken. Tik Tok bijvoorbeeld heeft daarom een policy uitgeschreven en laat kinderen pas toe lid te worden vanaf 13 jaar. In België is het trouwens sowieso verboden om kinderen onder de dertien jaar toe te laten op sociale media, maar geen haan die er naar kraait. Niettemin waren er in 2020 maar liefst 2200 nieuwe dossiers bij Child Focus over online seksuele uitbuiting van kinderen. Nou.

Wat willen we eigenlijk?

Voor veel ouders is spelen op straat of een speelplein, zeker als je een meisje bent (want dan krijg je daartoe nog minder kansen bewijst een ander rapport van kind & Samenleving), gewoon te gevaarlijk. ze willen voortdurende controle uitoefenen en alle risico’s beperken. De kostprijs is voor de volwassenen nihil. Er zijn schermen genoeg en de kinderen houden zich wel stil of zijn thuis creatief bezig onder de veilige vleugels van de ouder(s). De kostprijs voor kinderen is veel hoger: cognitief, fysiek, sociaal en emotioneel ontwikkelen ze minder goed. En die kosten maak je later veel moeilijker goed dan een gebroken been na een speelpleinbezoek.

Risky Business: The Benefits of Letting Children Take Risks - LaneKids

Dus de grote vraag luidt: “zijn we eigenlijk bekommerd om de veiligheid van onze kinderen?

Iedere volwassene die een beetje vertrouwd is met sociale media weet dat het er risicovol is voor kinderen. Dat bewijzen de cijfers van Child Focus. Mensen met slechte bedoelingen weten blijkbaar goed genoeg dat ze veel minder gezien zijn als ze het virtuele pad kiezen om kinderen te benaderen. En toch laten we dit met z’n allen gebeuren. Meer dan we durven toe te geven. Maar we hebben het ook zo druk, nietwaar…

Geen oordeel

Nee, dit is geen oordeel tegen ouders die – vaak onder sociale druk van de omgeving – hun kinderen op sociale media toelaten. De meesten reguleren wel, of houden een oogje in het zeil. Maar ze weten goed genoeg dat niet elk risico uitgesloten kan worden. Alleen worden ze er minder vlug op afgerekend door de grote massa omdat het niet zichtbaar is, en omdat het zich niet afspeelt in de publieke ruimte. Maar het riscio? Dat nemen de meesten erbij.

Waarom dan niet in de buitenruimte? Op de speelpleinen? Wie kan dit even onderzoeken?

Window Blind Cords Still Pose A Deadly Risk To Children | Colorado Public  Radio

Slotsom

Nemen we de kinderen niet veel af door hen schermen te geven?

Met andere woorden: moeten we onszelf de vraag niet stellen of we de publieke ruimte niet meer moeten laten benutten door onze kinderen? Want wat zeker zo is: een kind dat wél nog buiten mag spelen, en merkt dat de vriendjes waarop zij of hij gerekend had niet te vinden zijn…kiest voor een scherm, en blijft binnen. Waarom zou je nog naar buiten gaan, er is niemand meer te vinden. Een vicieuze cirkel.

We moeten het debat durven aangaan over risicovol gedrag, de prijs die je ervoor betaalt als er iets misloopt, en afwegen wat de beste plaats daarvoor is. Niemand wil zijn kind verliezen door een domme val, en niemand wil dat zijn kind uit het leven stapt na pestgedrag op sociale media. Maar het is aan de volwassenen om de balans te maken, in samenspraak met opgejutte politici.

Het niet-georganiseerde spel is en blijft, naast al het andere, een grote meerwaarde voor een gezonde ontwikkeling van onze kinderen. De discrepantie in het doen en laten van ouders, bij het toelaten van toegang tot sociale media bewijst dat we als samenleving vrij tegenstrijdige en weinig uitleg hebben om kinderen niet meer ruimte en vrijheid te geven, in de buitenlucht weliswaar.

Thomas Holvoet