Corbillards, wijtewagens en “in de rouwe zijn”

Streuvels werd net 150 jaar geleden geboren. In 1969 overleed hij en werd hij met een wijtewagen naar de kerk gebracht. Jan Glorieux vroeg zich bij het overlijden van een lokale honderdjarige af of er een heuse corbillard gebruikt zou worden. En jawel! Een echte. En dat deed hem ook even denken aan rouw – en rouwgebruiken – toen…

Corbillard? Wijtewagen?

Ik vroeg mij net af waar de naam vandaan kwam. Even aan een corbeille gedacht: een korf dus. Maar nee, hoor: het gaat om een stad Corbeil(-Essonnes), gelegen bij de Seine, ten zuiden van Parijs. Blijkbaar verbond een grote boot of een “waterkoets” die stad met Parijs. Nadien verwees het naar een karos met de lakeien van een grand seigneur. Maar eind 18E was het ook al een lijkwagen geworden, vaak met pluimen (empanaché). En zie, corbillard verklaard! Let wel: er was ook een corbillard des pauvres, die we eerder een overdekte kar zouden noemen.

Nu, de wijtewagen kennen sommigen van ons door de begrafenis van Stijn Streuvels. Een huifkar dus, met een huif of kap, of met een wijte, misschien ooit een gevlochten kap – in “wisjes”?

Allemaal uitingen van sorrow, ROUW?

Ooit heb ik even gedacht dat sorrow verbonden kon zijn met rouw, maar nee natuurlijk: die –row is eigenlijk alleen een soort uitgang, die vaak voorkomt ten andere. Maar sorrow is wel verdriet, droefheid, en klankmatig een equivalent van zorg in het Nederlands. Dus is er geen etymologisch verband met het woord ‘rouw’, wel een betekenisverband.

Tussendoor even over -rrow/ -llow en -rg/-lg. Denk aan: morgen/ (to)morrow, berg/ burrow [oude woord], sorrow/ zorg, zwelgen/ swallow, enz. Nog een speciale tussendoor: een sparrow is een mus, maar het interessante is dat sperwer etymologisch verwant is met sparrow en toevallig ook net op mussen jaagt. Vermoedelijk dus een betekenissprong.

Rouw en dus pijn

Er bestaan in het Germaans best wel etymologische of dus klank-equivalenten van ‘rouw’. In het Duits heb je nog altijd Reue, in het Engels had je rue. Nu is het laatste minder courant, maar je kunt nog altijd a soul hebben, filled with rue and pain: een ziel dus, vol pijn en rouw. Het zou afgeleid zijn van iets als ‘pijn doen’ en als je dieper graaft, zou het zelfs met slaan te maken hebben. Niet zo gek: we worden getroffen door rouw, geraakt, en ervaren soms zelfs fysieke pijn …

Nu, in het Engels zul je eerder grief/ to grieve gebruiken. Het staat voor lijden, pijn, in het Engels, om wat je aan onrecht bijvoorbeeld is aangedaan. En de etymologie is perfect begrijpelijk: gravis, “zwaar”, zou de basis zijn. En inderdaad, wij zeggen heel zeker niet toevallig dat rouw zwaar om dragen is. Het weegt op ons. Het is als een last op onze schouders die ons vaak hindert om meer te doen. Je ademt soms zelfs moeilijk.

bank, cemetery, rest, mourning, funeral, graves, park, landscape, memorial,  silent | Pxfuel

Wat met grèveFransen font la grève, ze staken dus, soms toch. Ik dacht aan bezwaren maken [zwaar!] en dat uiten via staking, maar kijk nu! Crntl.fr verwijst naar een  plaats aan de Seine, opnieuw dus, namelijk de Place de Grève, waar boten geladen en ontladen werden. Een verzamelpunt dus, van waaruit stakingen georganiseerd werden. Onwaarschijnlijk toch!

Nu, in de rouwe zijn maakte ik nog even mee, als gebruik. Toen mijn meter, Charlotte/Lootse, stierf, droegen wij iets van zwart, meen ik, en waren er een aantal rouwgebruiken als geen tv kijken. Nu wordt rouw meer geprivatiseerd, zonder veel Pomp and Circumstance, maar ik durf wat betwijfelen of dat zo gezond is… Maar natuurlijk: rituelen laten soms minder vrijheid toe. Mogelijk is dat in een tijd van autonomie hinderlijk. Terecht? Ik zie soms ook uitwassen…

Jan Glorieux – auteur bij WoordwaardeWoordweelde