Het “Etty Hillesum Huis” komt er

Etty Hillesum was een joodse vrouw, bekend als schrijfster van dagboeken tijdens de Tweede Wereldoorlog, die vermoord werd in Auschwitz in 1943. In Vlaanderen werd een selectie van dagboekfragmenten vooral bekend onder de vorm van “Het verstoorde leven”. Na veel pogingen is het gelukt het geboortehuis van Hillesum te redden van de sloop. Het “Etty Hillesum Huis” wordt een instituut voor educatie, wetenschap en cultuur. Het is precies 40 jaar geleden dit jaar dat deze dagboeken openbaar werden gemaakt.

Etty Hillesum: “De liefde als enige oplossing”

Etty Hillesum schreef tijdens de Tweede Wereldoorlog schriften vol persoonlijke indrukken bij de omstandigheden van het leven tijdens de oorlog, maar ze beschreef evenzeer haar worstelingen met de eigen vraagstukken over lijden, liefde en haar moeilijkheden om psychische ballast te dragen.

De inzichten en ervaringen uit haar laatste levensjaren spreken, door hun universele boodschap van liefde en aanvaarding, nog steeds tot de verbeelding. Ze schreef tussen 1941 en 1943 twaalf cahiers dagboekaantekeningen en verstuurde in 1942 en 1943 tientallen brieven. (Er waren nog meer dagboeken, maar die zijn verloren gegaan.) We kunnen Etty Hillesums innerlijke ontwikkeling volgen in die tweeëneenhalf jaar, tussen haar 26e en haar 29e. Ze ondergaat een geestelijke transformatie die uitzonderlijk is.

Julius Spier, op wie ze verliefd werd, een psychoanalyticus en leerling van Carl Gustav Jung (op zijn beurt leerling van Freud), speelt een prominente rol in haar dagboeken. Het was op zijn advies dat Etty begon met het schrijven van een dagboek.

We verlieten zingend het kamp

Uit de wagon waarmee Etty Hillesum vanuit Westerbork naar Auschwitz werd vervoerd liet ze nog een laatste nota waaien. Ze schrijft hierin:

Geen fotobeschrijving beschikbaar.

Joods en agnost

Etty Hillesum was een agnost als joodse vrouw, maar ze was zoekend en spreekt hierover vrijuit in haar dagboeken. Een fragment die blijvend tot de verbeelding spreekt:

Blijvend historisch onderzoek

Nu de laatste getuigen verdwijnen is het belangrijk deze vrouw te blijven herinneren, en haar werk te koesteren als belangrijk nalatenschap voor de generaties van nu. Het “Etty Hillesum Huis” in Middelburg is daarbij een nieuwe vindplaats. Wie meer wenst te weten over het leven van deze joodse vrouw vindt veel. Deze documentaire geeft alvast een inkijk op haar leven en werk.

Thomas Holvoet