Religies moeten geestelijk misbruik ernstiger nemen

In Duitsland is een tweedaagse conferentie achter de rug over geestelijk misbruik in de katholieke Kerk. Gelovigen werden bijgestaan door experten in geestelijke mishandeling. Men sprak er over het fenomeen van spiritueel en geestelijk machtsmisbruik. “Vooral gesloten, charismatische en wervende gemeenschappen zijn erg vatbaar” luidt een conclusie. De slachtoffers ervaren een groot gevoel van onvrijheid, machteloosheid en schuldgevoel. De meeste waarnemers erkennen ook dat het zeer vaak een eerste stap is naar andere vormen van misbruik.

Duitse Kerk mijlen voor in het nadenken over machtsmisbruik

Naar aanleiding van seksueel misbruik bij kinderen in Duitsland, en de vele rapporten die daarop volgden (en er komen er nog), besloot de Duitse kerk twee jaar geleden een langdurige kerkvergadering te houden. Dit loopt niet over een leien dakje en veroorzaakt – ook tussen Rome en de Duitse tak – de nodige spanningen, die soms hoog oplopen.

Juli-augustus 2020: De synodale weg… naar het schisma?

Ondanks de kritieken vanuit Rome slaagt men er in Duitsland in om – tot voor kort – onbespreekbare thema’s onder de loep te nemen. Het is goed erbij te vermelden dat de Duitse kerk financieel afhankelijk is van de belastingbetaler die aanduidt of zij of hij een bedrag wenst toe te kennen aan een bepaalde erkende religie. Maar sinds de rapporten gaat het ledenaantal nog sneller achteruit. Dit heeft zeker een impuls gegeven aan dit proces. Iets waar bijvoorbeeld België nog niet aan toe is, zelfs niet met de synodale weg die paus Franciscus nu uitgetekend heeft.

Velen ervaren dit proces – waarbij gelovigen hun idee mogen geven over vele thema’s met betrekking tot het geloofsleven – overigens als een doekje voor het bloeden. Anderen begrijpen de begeleidende brochure niet. Een enthousiaste groep gelooft dat het wel degelijk zoden aan de dijk zal brengen. Wordt vervolgd.

Zevenmijlslaarzen

Duitsland zit daarom ook mijlen verder in het denkproces, en nu komt men op een zeer belangrijk fenomeen, namelijk dit van het geestelijk machtsmisbruik, dat ook in onze contreien te weinig erkend wordt. Er wordt luidop nagedacht over meldingsplicht, criteria, aanpak en bestraffing. “We kunnen hier niet onder uit” menen de meeste betrokkenen, die deelnamen aan het congres.

Naast de rapporten over seksueel misbruik was ook een andere gebeurtenis aanleiding voor dit denkproces. In 2019 brak een schandaal uit over een katholieke gemeenschap in Duitsland (“Katholischer Integrierter Gemeinde”), waarmee de voormalige paus – Benedictus XVI – een hechte band had.

In het eindrapport stond dat de leden “grotendeels het karakter van geestelijk misbruik en een systeem van psychologische en financiële afhankelijkheid hadden doorstaan.​​ Relaties en huwelijken werden aangegaan en gescheiden, afhankelijk van hoe en of de gemeenschapsvergadering dit gunstig vond voor het gemeenschapsleven. De gemeenschap besliste of en wanneer een getrouwd stel kinderen kon of moest krijgen.” Ratzinger heeft er zich later volledig van gedistantieerd, maar het kwaad was geschied.

What Is Spiritual Abuse? - Marriage & Family Counseling Center

Geestelijk misbruik is psychische terreur

De pastorale zorg is vaak een schuiloord voor de meest existentiële vragen waarmee mensen worstelen: leven, dood, liefde, en de grote waarom-vragen. Eens ze geland zijn in een gemeenschap van mensen, waar machtsverhoudingen altijd bestaan, is er een gevaar dat die zoektocht misbruikt wordt. Dat betekent dat een geestelijke als een soort bemiddelaar gaat functioneren en “voor god” speelt, met als bedoeling de persoon te manipuleren.

De Duitse theologe Barbara Haslbeck kan niet anders dan spreken over “psychische terreur” na het beluisteren van vele getuigen. “Ze hebben geen vrijheid meer. Ze worden een marionet en de geestelijke trekt aan de touwtjes.” De theoloog noemt het afnemen van spirituele zelfbeschikking, dwang en de exploitatie van een afhankelijkheidsrelatie de drie tekenen van spiritueel misbruik.

Gracelife Beachside: Ormond Beach, FL > Spiritual Abuse

Getroffen mensen zouden leren dat het niet om hen gaat en dat hun gevoelens geen rol spelen. “En dat heeft een verwoestend effect op de getroffenen.” Het is een zeer moeilijke manier om uit deze staat te komen. “Ik ben onder de indruk hoe getroffenen ondanks hun moeilijke ervaringen weer zelfstandig kunnen leven.”

Gemeenschappen die erg autoritair zijn, een hoog missiegevoel hebben en erg geïsoleerd zijn van de wereld, zijn bijzonder vatbaar voor spiritueel misbruik. Je observeert ook christelijke gemeenschappen uit het charismatische gebied, legt Haslbeck uit. Deze zouden mensen aantrekken met een zeer emotionele spiritualiteit. “

De angst overwinnen is onvoorstelbaar moeilijk, maar het kan

“Ik wil expliciet zeggen: Er zijn de afgelopen jaren mensen geweest die de kracht hebben gevonden om openlijk te spreken over hun ervaringen. “Ze overwonnen hun angst om niet gehoord te worden – en daarmee maakten ze zich kwetsbaar voor het publiek. “Dit zei bisschop Heinrich Timerevers precies een jaar geleden tijdens een conferentie met als titel “Gevaarlijk geestelijk leiderschap”.

Spiritual abuse: this way to the exit

Wat ontbreekt in de denkoefening is doordenken

Dat er richtlijnen, teksten en bijsturingen komen staat zo goed als vast. Het probleem blijft dat de meeste religies het erg moeilijk hebben met de idee dat het een groter probleem is dat systemisch van karakter is. Daarenboven is de kans op geestelijk machtsmisbruik vele malen groter indien dit binnen een institutioneel kader gebeurt. De piramidale structuur van de katholieke Kerk helpt hier zeker niet bij. De vraag luidt daarom of het niet stilaan tijd wordt om de instituties zelf te benaderen met die vraag: “Wanneer stopt dit?”

Het is ook onvolledig te menen dat enkel gesloten gemeenschappen over kunnen gaan tot geestelijk machtsmisbruik. Als geestelijk misbruik voorafgaat aan seksueel misbruik dan moeten we kijken naar de rapporten over seksueel misbruik. De meeste gevallen, die bekend zijn, werden gepleegd in scholen, internaten en jeugdbewegingen. Niet bepaald gesloten gemeenschappen. Het is wel zo dat de ontsnappingskansen kleiner zijn bij kleinere gemeenschappen met sektarische trekken zoals Het Werk, Focolare en bepaalde congregaties of parochies.

België is niet in het reine met zichzelf

Na het uitkomen van het schandaal rond Roger Vangheluwe kwamen vele gevallen van misbruik naar buiten. Een commissie, een meldpunt en richtlijnen. Dit topje van de ijsberg deed het vertrouwen bij velen niet groeien, want veel blijft onuitgesproken. Dat beseft de Kerk zelf ook wel, maar ze verlangt hard naar een doorstart die er in veel Westerse landen niet komt. Ten slotte: Schotland en Portugal beginnen binnenkort ook met het inventariseren en opmaken van rapporten over seksueel misbruik. En vele landen zullen nog volgen. Toch blijft daarbij veel onderbelicht.

Spiritual Abuse in Marriage (Part 1) - Christian Counseling & Educational  Foundation

Zo is er weinig onderzoek naar de ervaringen van mensen binnen vrouwelijke congregaties, de scholen en verzorgingsinstellingen die ze leidden. Zo is er te weinig onderzoek gebeurd naar de rol van missionarissen in de voormalige kolonies. Wie spreekt met mensen kent de verhalen, waarbij zelfs het gewone gezinsleven bepaald werd door de wil van een geestelijke. De Kerk blijft wijzen op de bestaande meldpunten. Maar je wint vertrouwen niet terug door te doen alsof het verleden voorbij is. Voor veel mensen blijft geestelijk machtsmisbruik een belangrijk thema dat hun leven bepaald heeft. In andere religies zal het niet anders zijn. Wat niet gedocumenteerd, doorworsteld en doorsproken werd, met gepaste maatregelen tot gevolg, moet vrezen op herhaling. Dat wist Freud ook reeds.

Maar ook vandaag nog worden mensen slachtoffer. De samenleving kijkt, sedert 2010-2011 te vaak weg in diepe onverschilligheid, en dat creëert een vrije ruimte die kan ontaarden in geestelijk geweld, niet enkel ten aanzien van gelovigen, maar ook tussen geestelijken zelf. Aan de Belgische kerkgemeenschap om die schaduwzijde angstvrij te belichten, en de burgers en geestelijken uit te nodigen om te getuigen. Blijven opperen “dat waar mensen samenkomen ook machtsmisbruik plaatsvindt” is een dooddoener die weg doet kijken van een aanpak van het probleem zelf. En die aanpak komt er beter vroeger dan later. Het synodale pad biedt hier misschien een eerste opportuniteit.

Thomas Holvoet

Bronnen: https://www.katholische-akademie-dresden.de / Radiodom.de / Katholish.de /