Poverello en wat we nog niet wisten

Nu het stof veel te vroeg gaan liggen is, is het tijd voor een beschouwing en wat extra details bij dit baanbrekende onderzoek van Knack/LeVif/RTBF. Want met verontwaardiging alleen zal er weinig veranderen. Er dringen zich trouwens nieuwe feiten op die de link tussen de Katholieke Kerk en Poverello blootleggen.

Het probleem is ethisch en systemisch

Het kleine bestuur van Poverello, dat weigert inspraak en transparantie te verlenen, staat aan de verkeerde kant van de geschiedenis. Hun bestuursdaden vormen vooral een ethisch probleem, en wellicht niet zozeer een strafrechtelijk. Wie geld krijgt van donateurs moet kunnen aantonen dat het geld goed besteed wordt, en terecht komt bij de mensen die het kloppende hart zijn van deze organisatie, en dat zijn mensen in armoede. Als je die transparantie niet kunt geven, dan mag je niet kwaad zijn dat minstens haar middelen “schimmig” lijken, en dus als “verdacht” gepercipieerd worden. En opnieuw: de eerste slachtoffers van zo’n houding zijn de mensen in armoede zelf.

De link tussen de bisschoppen en Poverello is helder

Intern mailverkeer toont duidelijk aan dat verschillende mensen gepoogd hebben om de bisschoppen te betrekken in bemiddelingspogingen. Hierbij hadden de bisschoppen een gesprek kunnen organiseren tussen de vrijwilligers en het bestuur, omdat de sfeer totaal verzuurd was en is. Om onbekende redenen is die bemiddeling er nooit gekomen. De uitspraak van Herman Cosijns dat hij van niks wist is daarbij van tafel geveegd. De bisschoppen trekken echter hun handen weg en spreken in gebarentaal. Daar kom je helaas niet meer mee weg. Onbegrijpelijk.

Ja maar, Poverello is geen katholieke organisatie

Dat klopt. Er is geen enkele bisschop verantwoordelijk, als supervisor, van deze organisatie. In dit geval zou dit de bisschop voor de caritas zijn, en dat is de bisschop van Gent, Lode Van Hecke. Maar uit de interne mails weten we dat er nooit actie ondernomen werd. Na aandringen kwam er zelfs geen antwoord meer.

Dat is uiteraard een legitieme keuze. Maar tegelijk verwerken de bisschoppen Poverello wél in hun jaarrapport als één van de katholieke organisaties waarbij vrijwilligers goed werken proberen te doen. Het is dus niet omdat er geen bisschop-referent is, dat ze geen deel uitmaken van de familie, en dat de bisschoppen geen rol kunnen hebben in dit verhaal.

Kortom: de bisschoppen hebben hun verantwoordelijkheid niet opgenomen. Het is bijna dramatisch dat ze de deuren dicht houden voor een open gesprek over wat misgelopen is. Nu wordt de indruk gewekt dat hun voornaamste bekommernis is dat de stilte terugkeert. Nochtans doet de financieel verantwoordelijke van het interdiocesaan centrum, J.D., minstens één dag per week vrijwilligerswerk (daar gaan we van uit) in Poverello. Het is zo klaar als een klontje dat verdere uitleg noodzakelijk is.

Bij Poverello word ik aanvaard zoals ik ben" -  DeWereldMorgen.beDeWereldMorgen.be

Johan Van Eetvelde: “Fake news”

Uit ander intern mailverkeer blijkt dat Johan Van Eetvelde z’n vrijwilligers aangeschreven heeft, op 6 december, een paar dagen voor de uitzending. Een fragment:

Enkele journalisten belichten daar onze werking vanuit de hoek van de cijfers en de gebouwen. Poverello enkel in beeld brengen vanuit zijn middelenbeheer zonder weer te geven wat er geleefd wordt, lijkt voor mij een beetje op het beschrijven van een voetbalwedstrijd vanuit de cijfers, zonder de wedstrijd te hebben gezien. De inzet, de vriendschap, het geduld, het op weg gaan met mensen die aan de rand van de samenleving zijn beland, krijgen in hun weergave geen plaats. De eenzijdigheid van hun benadering zorgt voor een perceptie die onrecht doet aan de werking van Poverello, een vorm van fakenews, om een modern woord te gebruiken.

Een een dag na de uitzending klonk het volgende:

Vandaag, bij de woensdagploeg, en uit andere reacties, hoor ik dat we er ons niet teveel van aan trekken en stille voortdoen. Iemand vergeleek ons het met huis op de rots, dat blijft staan als het stormt, omdat het op de Rots is gebouwd. Poverello is een leerschool in de liefde, zei Jan Vermeire. Vandaag mogen we ons oefenen om ons niet kwaad te maken, niet kwaad te spreken, niet te oordelen, en te bidden voor die ons vervolgen. En de boer, die ploegde voort, zei een andere vrijwilligster.

Met andere woorden – zoals men in ons taalgebied zegt – “we deden een plas, we deden de was, en alles bleef zoals het was”. Beste Johan, zo werkt het niet.

Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek

Maar er is meer

In de documentaire bleef de rol van de penningmeester M.S. onderbelicht. Is het u ook opgevallen? Dat is wellicht niet toevallig. Het is één van de mysteries in dit verhaal dat met arendsogen gevolgd zal worden tussen nu en de komende tijd. Hij zat mee aan de knoppen, en besliste over bestedingen en aankopen. Het zal nog moeten blijken of hij een bepalende rol gespeeld heeft. Dit verhaal is dus niet af. Meer onderzoek is broodnodig.

Het belogen volk

Liesbeth Van Impe omschreef het treffend in haar podcast, waarin ze uitlegt dat mensen voor de zoveelste maal naar hun kerstboom zitten te staren met de vraag “aan wie kan ik wat geld geven?” En wie garandeert dat het goed terecht komt? Gelukkig er nog Welzijnszorg, die wél transparant werkt en midden de adventscampagne dit verhaal met zich mee moet dragen.

Systemisch

In een ander artikel werd omschreven dat het middenveld de echte rijkdom is van ons land. Koen Vandemoortele schreef er in De Standaard het volgende over: ” Elke organisatie streeft naar maximale maatschappelijke impact en rekent daarvoor op de kritische betrokkenheid van haar personeel. En daar knelt het schoentje. In tijden waarin de spelregels van het sociale werkveld razendsnel evolueren, zou ­financiële transparantie voor elke stake­holder evident moeten zijn. Medewerkers kunnen pas kritisch betrokken zijn als de cirkel rond is. Door de financiële geheimhouding blijft de achterkamertjespolitiek in de sociale sector bestaan. “

Hier omschrijft Koen Vandemoortele wat er wetgevend moet gebeuren. Téveel geld staat op rekeningen vzw’s of worden ondergebracht in Stichtingen, waar nog minder controle mogelijk is. Er wordt ook gewoon belegd, of gebouwen en gronden aangekocht, om vzw’s te verrijken. We kunnen hier een waslijst met vzw’s en bedragen oplijsten, maar doen dit niet. We leggen wel uit hoe je aan de gegevens komt.

Nationale bank

Jaarcijfers van een vzw zijn eigenlijk gratis en openbaar te vinden op het internet. Je surft naar http://www.nbb.be , kijkt bij de balans (raadplegen) en vult de naam van je vzw in waar je belangen bij hebt, of waar je interesse bij hebt. Je kunt ook een via MinFin een kadastraal uittreksel vragen dat samenvat welke gronden en panden een vzw bezit.

Maar, weerom, moeten wij dit nu echt doen? Is het niet aan de wetgever om te bouwen aan een wetgevend kader dat voldoende transparantie garandeert, zonder dat stakeholders aan hun computer opzoekingswerk moeten verrichten? Vzw’s weten goed dat mensen zich daar niet mee bezig houden. Dit is eigenlijk een democratisch deficit: mensen zijn niet bij machte om te controleren of de uitvoerders hun middelen en macht goed aanwenden.

Guimaerdstraat te Brussel, hoofdkwartier van het Belgisch bisschoppencollege

De geloofwaardigheid van de Katholieke kerk

Die krijgt een nieuwe knauw. Het stilzwijgen van de bisschoppen werd na de documentaire even doorbroken door een halve verklaring van Eric De Beuckelaer en Herman Cosijns zelf. Zij vinden het werk van de journalisten “een stinkende kerstbal“. De Beuckelaer keert de zaken om en beschuldigen de documentairemakers ervan “dat door hun kwaadwillige werk mensen in armoede het slachtoffer zullen worden.”

Cosijns voegt er nog aan toe: “Rafaël is een eerlijk project dat huisvesting biedt aan mensen in precaire situaties in Brussel. We zijn diep geschokt door de leugens die over hem worden verspreid.”

Zwijgen is geen optie

De Kerk zal er moeten aan wennen dat ook mensen binnen de kerkmuren, meer en meer, zullen spreken. De redactie kreeg sinds de publicatie van de documentaire, waar ook het project “Betlehem” werd vernoemd, meerdere getuigenissen binnen van mensen binnen de kerk die willen getuigen over zaken waarmee ze soms al jaren in hun maag zitten. De angst is groot om te spreken, maar ze weten dat langer wachten de situatie enkel maar doen verergeren.

Vooral de angst om slachtoffer te worden van “shunning” is groot. Sommige mensen hebben zich hun hele leven ingezet ten bate van vele projecten en wensen niet in een hoek geduwd te worden als verrader of nestbevuiler. De komende maanden en jaren zullen ze spreken. Katholieken, of ze nu bisschop of leek zijn, ontvangen deze getuigenissen best met een “luisterend oor”, zoals paus Franciscus vraagt. Het zijn mensen die verschillig zijn, en bekommerd. De klerikale omerta zal de komende jaren alleen maar afbrokkelen, tenzij de bisschoppen zelf een zeer concreet plan uitwerken over beter financieel beheer. De bisschop van Rome ervaart zelf op hoeveel tegenstand hij stuit om dàt aan te pakken.

De Kerk in België zit op miljarden euro’s liquide en vastgoed. Ze zijn het de burgers van dit land, de gelovigen en de andere stakeholders verplicht om hier, voor eens en altijd, een voortrekkersrol in te spelen. De deuren nog meer sluiten als reddingsmiddel zal niet lukken. En gelovigen onder druk zetten ook niet. Hoe minder men antwoordt én handelt, hoe sneller deze Kerk naar het einde van haar verhaal loopt. Ze heeft nu nog een kans om de kaarten op tafel te leggen. Als ze de evangelische waarden hoog houden dan is er geen reden om daarmee te wachten.

Het lot van Poverello ligt in handen van het bestuur zelf

Het bestuur van Poverello zelf stapt best op. Niet omwille van strafbare feiten, maar omwille van onvergeeflijke, ethische fouten die de organisatie naar een zeker eindpunt kunnen brengen. Laat de mensen in armoede niet opnieuw slachtoffer worden van het wangedrag van enkelingen. En geef de vrijwilligers echte inspraak en de transparantie die ze verdienen. Wie anders zal het doen?

Thomas Holvoet