De meerderheid – Mark Insingel

In enkele zinnen problematiseert schrijver Mark Insingel het vraagteken bij “waarheid en macht”. Althans zo had ik het begrepen. Toen ik Filip De Winter in een interview hoorde vertellen, bij de viering van “50 jaar Vlaams Parlement”, dat revoluties zich altijd voltrokken hadden door toedoen van minderheden, dan was dit gedicht er een mooi antwoord op. “Heeft de meerderheid de waarheid? Heeft de minderheid de waarheid”?

Heeft de meerderheid de meerderheid
(is de minderheid de minderheid)
is de minderheid de meerderheid
(is de meerderheid de minderheid)

heeft de meerderheid de waarheid
is de waarheid de meerderheid
heeft de minderheid de waarheid
is de waarheid de minderheid
is de waarheid de waarheid

heeft de waarheid de macht
heeft de macht de waarheid

heeft de macht de meerderheid
heeft de meerderheid de macht

is de minderheid de onmacht
is de onmacht de minderheid

is de onmacht de waarheid
is de waarheid de onmacht

is de onmacht de onmacht
heeft de macht de macht

Mark Insingel

Constructies maken deel uit van het maatschappelijk model

Mark Insingel laat ons nadenken over hoe we het wij-zij-denken voortdurend installeren, en daar te gemakkelijk conclusies uit trekken. Je kunt zijn denken over “meerderheid (= waarheid, macht?) en minderheid (onmacht?) gemakkelijk toepassen op allerlei groepen waar we als mens onderhevig zijn aan de keuzes van anderen.

Een school, een werkplaats, de democratie, een levensbeschouwelijke omgeving, noem maar op. Zelfs binnen een huisgezin kun je de vraag stellen: “hoe zit het hier en nu?”

Om deze redenen kun je je stoep beter niet sneeuwvrij maken

Oude manier van kijken en handelen

Insingel beschrijft wel een omgeving die aan het verdwijnen is. Het top-down-model wordt steeds horizontaler, wat betekent dat steeds meer mensen spreekrecht krijgen. En wie kan en mag spreken, heeft misschien invloed op een denkproces.

De groten der aarde, vrouwen en mannen, waar we graag naar opkijken, waren in hun tijd meestal zeer eenzaam in hun strijd: van Rosa Parks, Luther King, Mandela, Jezus van Nazareth, Elie Wiesel en Malala Yousafzai. Ze werden verbannen door de menigte, en vaak ook fysiek aangevallen of vermoord. Niettemin laten ze allen een erfenis achter van verzet vanuit een minderheidspositie. In die zin blijven ze stuk voor stuk profeten van de tijd die hoog en laag, links en rechts onverminderd beïnvloeden.

Rosa Parks

Kan macht tegelijk onmacht zijn?

Ik denk dat ieder onder ons mensen kent met naam en faam, die nadat ze het machtsdeken van zich aflegden, weinig tot niks nalieten, tenzij verdeeldheid of stilte. “Lege dozen”, hoorde ik een eminance grise, wel eens zeggen.

We kunnen ons ook zeer gemakkelijk mensen voor de geest halen die machtsmensen waren maar absoluut geen stem van de meerderheid vormden. Of ze niet vertegenwoordigen. In India was het lange tijd de gewoonte om een moslim als staatshoofd aan te duiden omdat hindoes in de meerderheid waren. Het leek hen de beste manier om de rechten van de minderheidsgroepen te waarborgen. Anders gezegd: iemand die deel uitmaakt van een minderheidsgroep in de samenleving, is veel gevoeliger voor machtsevenwichten. Over het algemeen toch.

Revolte

Want wat Filip De Winter zegt klopt uiteraard ook: een minderheid kan het de meerderheid knap lastig maken. Het verbale en zelfs fysieke geweld, gepleegd door enkelingen, kan de meerderheid het zwijgen opleggen. Het democratische momentum van Adolf Hitler dient daarbij als inspiratiebron, een reminder om de broosheid van een democratie steeds opnieuw onder ogen te houden. Nee, het schip kan zeer snel keren.

Kijk ook naar Afghanistan, waar Kabul in de jaren ’60 en ’70 een toeristische trekpleister was voor hippies en vrijdenkende toeristen. Tot grote ergernis van de bewoners in de rurale periferie. Daarna begon het geweld, oneindig.

Hippies en missionarissen, Afghanistan, jaren ’60

Heeft de macht de macht?

Niet altijd. Afgezette, democratisch verkozen regeringen of leiders opereren soms – machteloos(?) -vanuit het buitenland. Het omgekeerde is echter ook waar. Kleine groepen, die een bepaald onrecht aanklagen, worden aan de deur gezet, en belanden in een positie van machteloosheid. Maar het kan keren, van zodra anderen mee opkomen voor hun bestaansrecht.

Buiten en binnen

Overal waar mensen bij elkaar komen ontstaat macht. En we kunnen ons daarin vinden zolang de grond waarop we staan gedeelde grond is. Met andere woorden: jezelf onderwerpen aan de macht van de andere lukt pas indien je het samen eens bent over het kader waarbinnen die macht zich voltrekt, en over de grenzen daarvan. Het is net daarom dat veel oude instituties er niet langer in slagen hun macht te doen gelden. We zijn het niet langer eens over een soort common ground. En dan is er chaos.

Waarheid

“Heeft de waarheid de macht, is de waarheid de waarheid”. Insingel legt ons hier het vraagstuk voor dat mensen verbindt of verdeeld, door de tijden heen. De vraag stellen is ze eigenlijk al beantwoorden. Wellicht is het niet zo dat de waarheid bestaan. Je kunt erover palaveren, maar ze mag en moet steeds in vraag kunnen gesteld worden. We zijn het er bijvoorbeeld over eens dat zware criminaliteit bestraft moet worden. Maar zijn we het nog eens over de waarheid van de bestraffing zelf? Ik denk het niet.

Tot in de kleinste kamer

Om nog even terug te komen op de vorige paragraaf: “heeft de waarheid de macht?” Wellicht is dit enkel een probleem van zodra er niet langer nagedacht mag worden. Van zodra een groep mensen een waarheid installeert als definitief ontstaat onderdrukking. Want er zijn eenvoudigweg altijd mensen die een bepaalde waarheid niet kunnen onderschrijven.

De vraag die Insingel, mij althans, stelt is deze: “wie wordt, tot in de kleinste kamer, op vandaag onderdrukt door een verlangen, een expressie, die onderdrukt moet worden omdat de waarheid de macht heeft?” Ik denk dat veel mensen daar voor zichzelf een antwoord kunnen op geven.

De laatste vraag moet dan ook zijn: “is er een weg naar bevrijding, of is die geïnstalleerde waarheid net een veiligheid omdat ik daardoor niet overga tot het uitvoeren van onderdrukte noden, die destructief kunnen zijn voor de ander?” U kent het antwoord.

Veerle Verbilzen