Hoop verandert (nog altijd) de wereld

Hafsa El-Bazioui schreef voor Spiranti een nieuwjaarsbrief voor alle lezers, voorbij de verschillen. “Hoop” is ook het komende jaar een belangrijk thema, en misschien net iets belangrijker dan andere jaren. Wars van alle ontmoediging, cynisme en onrechtvaardigheid zoeken we verhalen, gebouwd op stevige grond. “We mogen de moed niet verliezen”, schrijft de auteur, en ze heeft gelijk. Dat het moeite kost om te blijven geloven in hoop en liefde is een open deur intrappen. Maar zonder hoop is het lastiger.

Wie vandaag over hoop schrijft, kan al gauw aanzien worden als onrealistisch of naïef. Nochtans is hoop verre van naïef. Doorspekt met cynisme kan hoop vast een illusie (b)lijken. Hoop is meer dan iets emotioneels en is verbonden aan het leven. Hoop zit in elk van ons, als je het blijft aanwakkeren. Hoop laat ons niet ontsnappen aan de werkelijkheid, het is er een (onder)deel van. Hoop doet ons namelijk ook mogelijkheden zien in onzekere tijden.

Hoop is van alle tijden. Hoop zorgt ervoor dat we elke dag opstaan. Dat ik deze woorden neerpen. Dat we de moed niet verliezen. Dat jij de tijd neemt om deze brief uit te lezen. Dat we ons voor elkaar blijven inzetten, opkomen voor een (meer) rechtvaardige wereld. Wie er bij stilstaat, ontdekt dat mensen op zoveel plaatsen wereldwijd zoeken naar manieren om elkaars leven te verbeteren. Dat is geen droom maar een hoopvolle werkelijkheid.

Van verbondenheid naar rechtvaardigheid

Hoop is een middel voor sociale verandering, dat is het altijd geweest. Ook dat staat in geschiedenisboeken. Dat mensen voorbij hun (soms eigen) verschillen samengewerkt hebben voor een gemeenschappelijk belang. Zich hebben ingezet voor rechtvaardigheid en solidariteit door hoop te vertalen in concrete acties. Dat is vandaag niet anders. Dat mensen samenwerken is ook geen nieuwigheid. In tegenstelling tot wat de (soms toenemende) individualisering in de samenleving ons zou kunnen vertellen, zijn we als mens neurologisch zodanig opgebouwd om ons met elkaar te gaan verbinden. Bij het gebrek aan verbinding volgt er gemis, leegte, disconnectie. Een leven zonder hoop voelt daarom onvolmaakt.

Intrinsiek zoeken mensen naar verbondenheid en erkenning. Ook in wereldhistorische zin blijft er een grote aandacht voor de ongelijke verdeling van welvaart en macht op onze planeet. Toch is er verzet, ook vandaag nog altijd. Gelijkwaardige verhoudingen zijn zowel lokaal als mondiaal dan nog niet de realiteit, ook intrinsiek toont hoop ons wél de weg hiernaartoe.

Hoop is dus nog steeds relevant. Het is de drijfveer van ons denken, onze dromen en ons engagement voor verandering. Zowel individueel als collectief. Op zoveel verschillende plaatsen ter wereld, op heel wat moment doorheen de tijd. Hoop is het speelveld tussen ‘nu en de toekomst’ en ‘hier en elders’.

Actieve hoop

Hoop is krachtig als we het actief inzetten en benutten. Actieve hoop reikt verder dan optimisme, het is anders dan valse hoop. Het gaat over een inzet waarvan je weet dat er onderweg horden kunnen liggen. Toch blijf je hoopvol. Je blijft gaan want wil iets verbeteren. Wie hoopvol is, kijkt uit naar wat komt. Wie hoopvol is, moet soms geduld hebben maar tegelijk in beweging blijven. Hoop komt niet uit de lucht gevallen, het is een rationele keuze om hier en nu actie te ondernemen voor morgen.

Het vraagt soms veel energie en kracht om hoopvol te blijven. Om niet over te geven aan wanhoop of fatalistisch denken.

Voorbij de duisternis

Wanneer ik denk aan hoop, dan dwalen mijn gedachten naar moedige stemmen die ons tot op de dag van vandaag blijven inspireren met hun woorden en daden. Zo liet Marthin Luther King jr. optekenen dat we niet heen kunnen over eindige teleurstellingen, maar nooit onze oneindige hoop mogen verliezen. Desmund Tutu omschreef hoop als mogelijkheid om het licht dat er is te blijven zien, voorbij de duisternis.

Hoop toont de weg vooruit en concretiseert verandering. Niet alles dat we hopen, wordt (meteen) werkelijkheid. Het gaat erom dat we de hoop voor verandering omarmen.

Hoewel hoop van alle tijden is en steeds weer de kop opsteekt, is het van belang hoop in stand te houden. Om erover te schrijven en om elkaar te blijven steunen zo vermijden we de hoop te verliezen. Dit laatste zou pas wanhoop betekenen.

Een nieuwe weg

Deze periode heeft vele betekenissen, afhankelijk door wie het wordt beleefd. Voor de één een religieuze of spirituele periode, voor de ander zijn het dagen om met geliefden of alleen door te brengen. Voor bijna iedereen een moment van reflecteren. Een nieuw jaar laat ons vaak stiltaan bij wat kwam en nog moet komen. Het laat ons nadenken over onze bezorgdheden en dromen. Hoop is meer dan een droom, als je de keuze daartoe maakt. Ik hoop dat hoop jou tegemoet mag komen in het nieuwe jaar.

Hafsa El-Bazioui

Foto voorpagina: Desmond Tutu (1931-2021)