Serge Berten, 40 jaar geleden ontvoerd

We schrijven 1981, 16 december. Serge Berten schrijft vanuit Guatemala naar zijn moeder: “Er worden veel mensen doodgeschoten. Dat komt door de verkiezingen binnenkort. Je hoeft je niet ongerust te maken over mij.” Op 19 januari 1982 wordt de missionaris (wellicht) ontvoerd en vermoord. Dit jaar wordt Berten ingehuldigd als ere-burger van de Stad Menen. “De stad verwoordt het als volgt: ‘Dit ere-burgerschap wordt toegekend om de inzet en het grootste offer die Serge Berten voor de minstbedeelden bracht.”

De verdwijning van Berten blijft velen beroeren

Normaals gezien zou er in januari een traditionele wandeling plaatsvinden, ter nagedachtenis van zijn verdwijning. Na die wandeling wordt, tijdens een koffietafel, een laatste stand van zaken gegeven over het dossier, en over mogelijke acties in dat kader. Maar omdat activiteiten momenteel moeilijk te organiseren zijn, door de pandemie, werd beslist dit niet te doen. In juli wordt Serge Berten officieel ereburger. Dat gebeurt wellicht op zijn verjaardag, 13 juli 1952. Berten zou dit jaar dus zeventig jaar oud geworden zijn.

Serge Berten « vzw guatebelga
Serge Berten

Wellicht is hij vermoord

Serge Berten werd wellicht vermoord, nadat hij eerst ontvoerd en wellicht gemarteld werd door regeringstroepen, tijdens de oorlog in Guatemala (1960-1996). Daarbij hield het regeringsleger zuiveringsoperaties tegen groepen die sympathiseerden met het communisme.

Wat velen niet weten is dat er tijdens de burgeroorlog een genocide plaatsvond: de “Guatemalteekse Genocide” (1980-1985). De burgeroorlog zelf kostte ongeveer 200 000 mensenlevens. Tijdens de genocide werden zo’n 50 000 tot 75 000 Maya’s gedood, waarbij volledige dorpen werden ontvolkt. Slechts één dader werd later veroordeeld. De V.S. steunde in deze periode de opeenvolgende presidenten, die de genocide lieten gebeuren. Bill Clinton, toenmalig president van de V.S., bood in 1999 zijn excuses aan voor de betrokkenheid van zijn land.

Herdenking genocide Guatemala

Een man die opkwam voor de kleinsten

Serge Berten werd enorm geraakt door de werkomstandigheden van de landarbeiders (katoenpluk en suikerrietkap), en koos ervoor hen te steunen, tot het einde toe. Hij stichtte er ook vele basisgemeenschappen met als bedoeling hun socio-economische status te verbeteren. Dat was ook zijn zendingsopdracht bij vertrek uit België, maar de omstandigheden waren zo penibel dat hij zich volledig richtte op de mensen ter plaatse. Toen hij de kans kreeg terug te keren weigerde hij.

Op het einde werd het een bitse strijd, waarbij Serge ook bescherming inriep van de opstandelingen, wat ook, wellicht, zijn doodvonnis betekende op die bewust dag in januari.

Strafklacht op basis van Belgische genocidewet

Vorig jaar bracht Christophe Busch (directeur Hannah Arendt Instituut), als voorzitter van de jury van de Quetzalprijs, een lofbetuiging aan vzw Guatebelga , de Asociación Memoria Dignificación Esperanza (AMDE), actief in Santa Lucía Cotzumalguapa, in 2021 de laureaat van de prijs. Zij strijden voor gerechtigheid en blijven ook de slachtoffers herdenken, waaronder drie Belgische scheutisten die er tijdens de oorlog vermoord werden: Walter Voordeckers (12 mei 1980), Ward Capiau (22 oktober 1981) en Serge Berten (19 januari 1982).

Paus Franciscus ontving de broers van Serge in 2019 nog als eerbetoon, samen met bisschop Lode Aerts van het bisdom Brugge.

Beeldhouwer en letterkapper Marc Leplae: Monument Serge Berten
Beeld Serge Berten in het gelijknamige park in Menen

Menen herdenkt Serge Berten ook met een park dat naar hem genoemd werd, en een herdenkingsbeeld. Ook Vives Kortrijk, waar Berten en Capiau zijn studies als maatschappelijk werker volbracht, heeft een gedenkplaat in het gebouw. In 2021 werden ze herdacht. Ondanks het overlijden van sommige familieleden wordt dit jaar vooral uitgekeken naar de toekenning van het postuum ere-burgerschap voor Serge Berten.

Thomas Holvoet

Bronnen: Kerknet / Guatebelga.be / Stad Menen